Shloka 39
गोप्रदानगुणाः तथा कपिलागोविधानम्
Merits of Cow-Gift and the Origin-Account of Kapilā Cows
स्वाध्यायाब्यं शुद्धयोनिं प्रशान्तं वैतानस्थं पापभीरुं बहुज्ञम् | गोषु क्षान्तं नातितीक्ष्णं शरण्यं वृत्तिग्लानं तादृशं पात्रमाहु:,जो वेदोंके स्वाध्यायसे सम्पन्न, शुद्ध कुलमें उत्पन्न, शान्तस्वभाव, यज्ञपरायण, पापभीरु और बहुज्ञ है, जो गौओंके प्रति क्षमाभाव रखता है, जिसका स्वभाव अत्यन्त तीखा नहीं है, जो गौओंकी रक्षा करनेमें समर्थ और जीविकासे रहित है, ऐसे ब्राह्मणको गोदानका उत्तम पात्र बताया गया है
svādhyāyāḍhyaṃ śuddhayoniṃ praśāntaṃ vaitānasthaṃ pāpabhīruṃ bahujñam | goṣu kṣāntaṃ nātitīkṣṇaṃ śaraṇyaṃ vṛttiglannaṃ tādṛśaṃ pātram āhuḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—వేదస్వాధ్యాయసంపన్నుడు, శుద్ధవంశజుడు, శాంతస్వభావుడు, వైదిక యజ్ఞపరంపరలో నిష్ఠగలవాడు, పాపభీతుడు, బహుశ్రుతుడు; గోవుల పట్ల క్షమాశీలి, స్వభావంలో అతికఠినుడు కానివాడు, వాటికి ఆశ్రయం–రక్షణ ఇవ్వగలవాడు, జీవికాబంధనాల పట్ల క్లాంతుడు/విరక్తుడు—అటువంటి బ్రాహ్మణుడే గోదానానికి యోగ్య పాత్రమని చెబుతారు.
पितामह उवाच
Educational Q&A
A gift becomes ethically fruitful when given to a worthy recipient. For go-dāna, Bhīṣma defines the ideal recipient as a learned, self-controlled, sin-fearing brāhmaṇa devoted to Vedic practice, gentle toward cows, protective, and not motivated by livelihood or gain.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on gifts and duties, Bhīṣma advises (as an elder teacher) about the proper qualifications of a brāhmaṇa who should receive the gift of cows, emphasizing learning, character, and compassionate protection.