Shloka 40
वृत्तिग्लाने सीदति चातिमात्रं कृष्यर्थ वा होम्यहेतो: प्रसूते: । गुर्वर्थ वा बालसंवृद्धये वा धेनुं दद्याद् देशकालेडविशिष्टे,जिसकी जीविका क्षीण हो गयी हो तथा जो अत्यन्त कष्ट पा रहा हो, ऐसे ब्राह्मणको सामान्य देश-कालमें भी दूध देनेवाली गायका दान करना चाहिये। इसके सिवा खेतीके लिये, होम-सामग्रीके लिये, प्रसूता स्त्रीके पोषणके लिये, गुरुदक्षिणाके लिये अथवा शिशु- पालनके लिये सामान्य देश-कालमें भी दुधारू गायका दान करना उचित है
vṛttiglāne sīdati cātimātraṃ kṛṣyarthaṃ vā homyahetoḥ prasūteḥ | gurvarthaṃ vā bālasaṃvṛddhaye vā dhenuṃ dadyād deśakāle ’viśiṣṭe ||
భీష్ముడు పలికెను—జీవిక క్షీణించి అత్యంత కష్టపడుతున్న బ్రాహ్మణునికి, దేశకాలంలో ప్రత్యేకత లేకపోయినా దానంగా దూడిచ్చే గోవును ఇవ్వాలి. అలాగే వ్యవసాయానికి, హోమసామగ్రికి, ప్రసూత స్త్రీ పోషణకు, గురుదక్షిణకు లేదా శిశు పెంపకానికి అవసరమైతే—సాధారణ దేశకాలంలోనూ దూడిచ్చే గోవు దానం సముచితం.
पितामह उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that gifting a milch cow is a highly meritorious and socially sustaining form of dāna, recommended even in ordinary circumstances when it relieves severe livelihood distress or supports essential duties—farming, Vedic rites, postpartum care, guru-dakṣiṇā, and child-rearing.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma, especially the ethics of giving. Here he specifies practical situations where donating a milk-giving cow is appropriate and beneficial, emphasizing compassion and maintenance of household and ritual life.