Shloka 54
अध्याय ५६ — च्यवन–कुशिकसंवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Lineage, Conflict, and Transmission
अथाब्रवीन्नूपो वाक््यं श्रमो नास्त्यावयोरिह । विश्रान्तौ च प्रभावात् ते ऊचतुस्तौ तु भार्गवम्,उस समय राजाने भृगुपुत्र च्यवनसे कहा--'अब हम दोनोंको यहाँ तनिक भी थकावटका अनुभव नहीं हो रहा है। हम दोनों आपके प्रभावसे पूर्ण विश्राम-सुखका अनुभव करने लगे हैं।” जब दोनोंने इस प्रकार कहा, तब भगवान् च्यवन पुनः हर्षमें भरकर बोले--'मैंने पहले जो कुछ कहा है, वह व्यर्थ नहीं होगा, पूर्ण होकर ही रहेगा
atha abravīn nūpaḥ vākyam—śramo nāsty āvayor iha | viśrāntau ca prabhāvāt te ūcatuḥ tau tu bhārgavam ||
భీష్ముడు పలికెను— అప్పుడు రాజు నూపుడు భార్గవుడైన చ్యవనునితో ఇలా అన్నాడు— ‘ఇక్కడ మాకు ఇద్దరికీ ఏ మాత్రం అలసట లేదు; మీ ప్రభావం వల్ల మేము సంపూర్ణ విశ్రాంతి, సౌఖ్యాన్ని అనుభవిస్తున్నాము.’ వారు అలా చెప్పగానే భగవాన్ చ్యవనుడు మళ్లీ ఆనందంతో నిండిపోయి పలికాడు— ‘నేను ముందుగా చెప్పినది వ్యర్థం కాదు; అది నిశ్చయంగా నెరవేరుతుంది।’
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the moral and spiritual efficacy of tapas (ascetic power): a realized sage’s prabhāva can remove fatigue and grant genuine relief, and such power makes one’s word (satya-vākya) effective—what is spoken with spiritual authority is not empty but tends toward fulfillment.
King Nūpa and his companion address the Bhārgava sage Chyavana, reporting that they feel no tiredness and are fully refreshed due to his influence. In response, Chyavana rejoices and affirms that his earlier declaration will not be in vain and will certainly come to pass.