Shloka 40
Cyavana’s Yogic Display and Kuśika’s Recognition of Tapas (च्यवन-योगप्रभावः कुशिकस्य तपःप्रशंसा च)
Devanagari script
भीष्म उवाच ततस्तस्य प्रभावात् ते महर्षेर्भावितात्मन: । निषादास्तेन वाक्येन सह मत्स्यैर्दिवं ययु:
Translation
భీష్ముడు పలికెను—ఓ భారతా! ఆపై పవిత్రాత్ముడైన మహర్షి చ్యవనుడు అలా పలికిన వెంటనే, ఆయన ప్రభావంతో ఆ నిషాదులు (మత్స్యకారులు) ఆ చేపలతో కలిసి స్వర్గలోకానికి వెళ్లిపోయారు.
Word by Word
भीष्मःBhishma
भीष्मः:
Karta
TypeNoun
Rootभीष्म
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), Third, Singular
ततःthen/thereafter
ततः:
TypeIndeclinable
Rootततः
तस्यof him/of that (sage)
तस्य:
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
प्रभावात्from (his) power/influence
प्रभावात्:
Apadana
TypeNoun
Rootप्रभाव
FormMasculine, Ablative, Singular
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
महर्षेःof the great sage
महर्षेः:
TypeNoun
Rootमहर्षि
FormMasculine, Genitive, Singular
भावितात्मनःof the purified/self-controlled one
भावितात्मनः:
TypeAdjective
Rootभावितात्मन्
FormMasculine, Genitive, Singular
निषादाःthe fishermen (Nishadas)
निषादाः:
Karta
TypeNoun
Rootनिषाद
FormMasculine, Nominative, Plural
तेनby that
तेन:
Karana
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine/Neuter, Instrumental, Singular
वाक्येनby the statement/words
वाक्येन:
Karana
TypeNoun
Rootवाक्य
FormNeuter, Instrumental, Singular
सहtogether with
सह:
TypeIndeclinable
Rootसह
मत्स्यैःwith the fishes
मत्स्यैः:
TypeNoun
Rootमत्स्य
FormMasculine, Instrumental, Plural
दिवम्to heaven
दिवम्:
Karma
TypeNoun
Rootदिव्/द्यौ (दिव)
FormFeminine, Accusative, Singular
ययुःwent
ययुः:
TypeVerb
Rootया
FormPerfect (Paroksha-bhuta), Third, Plural
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes