Shloka 5
च्यवन-कुशिक-संवादः
Cyavana–Kuśika Dialogue on Hospitality, Service, and Lineage Questions
पतित पुरुषका अपनी स्त्रीके गर्भसे स्वयं ही उत्पन्न किया हुआ पुत्र चौथी श्रेणीका पुत्र है। इसके सिवा “दत्तक' और “क्रीत' पुत्र भी होते हैं। ये कुल मिलाकर छः हुए। सातवाँ है “अध्यूढ” पुत्र (जो कुमारी-अवस्थामें ही माताके पेटमें आ गया और विवाह करनेवालेके घरमें आकर जिसका जन्म हुआ) ।। षडपध्वंसजाक्षापि कानीनापसदास्तथा । इत्येते वै समाख्यातास्तान् विजानीहि भारत,आठवाँ 'कानीन' पुत्र होता है। इनके अतिरिक्त छः “अपध्वंसज” (अनुलोम) पुत्र होते हैं तथा छ: “अपसद' (प्रतिलोम) पुत्र होते हैं। इस तरह इन सबकी संख्या बीस हो जाती है। भारत! इस प्रकार ये पुत्रोंक भेद बताये गये। तुम्हें इन सबको पुत्र ही जानना चाहिये
ṣaḍ apadhvaṃsajāś cāpi kānīnāpasadās tathā | ity ete vai samākhyātās tān vijānīhi bhārata ||
భీష్ముడు పలికెను—ఇంకా ఆరు ‘అపధ్వంసజ’ పుత్రులు ఉన్నారు; అలాగే ‘కానీన’ మరియు ‘అపసద’ అని కూడా చెప్పబడింది. ఓ భారతా! ఇవన్నీ ఇక్కడ లెక్కించబడ్డాయి; ధర్మవిచారంలో ఇవి గుర్తింపబడిన పుత్రభేదములని తెలుసుకొనుము.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse continues a dharma-classification of ‘sons’ for purposes of lineage and social/legal recognition, stressing that multiple categories—especially those arising from mixed unions—are still to be understood within an enumerated framework of dharma discourse.
In Anushasana Parva, Bhishma instructs Yudhiṣṭhira on dharma topics. Here he lists additional categories of sons—apadhvaṃsaja, kānīna, and apasada—within a broader enumeration of twenty types mentioned in the surrounding passage.