Shloka 44
गोमूल्यनिर्णयः — The Determination of Value through the Cow
Nahuṣa–Cyavana Episode
कुले स्रोतसि संच्छन्ने यस्य स्थाद् योनिसंकर: । संश्रयत्येव तच्छीलं नरोडल्पमथवा बहु,यद्यपि कुल और वीर्य गुप्त रहते हैं अर्थात् कौन किस कुलमें और किसके वीर्यसे उत्पन्न हुआ है, यह बात ऊपरसे प्रकट नहीं होती है तो भी जिसका जन्म संकर-योनिसे हुआ है, वह मनुष्य थोड़ा-बहुत अपने पिताके स्वभावका आश्रय लेता ही है
kule srotasi saṁchannē yasya sthād yonisaṅkaraḥ | saṁśrayatyeva tacchīlaṁ naro 'lpam athavā bahu ||
భీష్ముడు పలికెను—కులధార యొక్క మూలము మరుగున పడిపోయి, ఎవరు ఏ వంశానికి చెందినవారు, ఎవరి వీర్యమున ఎవరు జన్మించిరో బాహ్యంగా తెలియకపోయినను, సంశయసంకర యోనిలో జన్మించిన వాడు కొద్దిగానో ఎక్కువగానో తండ్రి స్వభావాన్నే తప్పక ఆశ్రయించును.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
That concealed lineage does not prevent inherited dispositions from manifesting; therefore dharmic society emphasizes responsible unions and cultivation of character, since tendencies linked to parentage can appear even when origins are not publicly known.
In Bhishma’s instruction on dharma (Anushasana Parva), he explains to the listener that mixed or uncertain birth (yoni-saṅkara) still shows traces of paternal nature, using this to underscore the importance of safeguarding lineage and ethical conduct.