Shloka 33
Cyavana’s Water-Vow and the Ethics of Cohabitation (स्नेह-सम्वास-धर्मः)
न तस्यां जातु तिष्ठन्त्यामन्या तत् कर्तुमहति । ब्राह्मणी त्वेव कुर्याद् वा ब्राह्मणस्य युधिष्ठिर
na tasyāṃ jātu tiṣṭhantyām anyā tat kartum arhati | brāhmaṇī tv eva kuryād vā brāhmaṇasya yudhiṣṭhira ||
భీష్ముడు పలికెను—యుధిష్ఠిరా! బ్రాహ్మణీ (భార్య) ఉన్నంతవరకు ఇతర స్త్రీకి ఆ విధులు చేయుటకు హక్కు లేదు. బ్రాహ్మణ భర్తకు శాస్త్రోక్త సేవలు—స్నానం చేయించుట, శృంగార సామగ్రి సమర్పించుట, దంతశుద్ధికి దాతున్-మంజనం ఇవ్వుట, నేత్రాలలో అంజనం పెట్టుట, నిత్య హోమ-పూజలలో హవ్య-కవ్య సామగ్రి సమకూర్చుట, గృహంలోని ఇతర ధర్మకర్మల నిర్వహణలో తోడ్పడుట—ఇవి బ్రాహ్మణీయే చేయవలెను.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse asserts an exclusivity of household-religious service within the Brahmin household: when the Brahmin wife is present, she alone is considered entitled to perform the prescribed domestic and ritual services for her Brahmin husband, reflecting the text’s varṇāśrama-based norms of duty and propriety.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma. Here he specifies a rule about who may perform certain household and ritual duties in a Brahmin home, emphasizing that these are to be done by the brāhmaṇī herself and not by another woman while she is present.