Shloka 473

Devaśarmā–Vipula Dialogue on Ahorātra–Ṛtu as Moral Witnesses (अनुशासन पर्व, अध्याय ४३)

Devanagari script

शप्स्यत्यसंशयं कोपाद्‌ दिव्यज्ञानो महातपा: । “मैं गुरुपत्नीकी रक्षा करनेके लिये अपने सम्पूर्ण अंगोंसे इसके सम्पूर्ण अंगोंमें समा जाऊँगा। यदि आज मेरे गुरुजी अपनी इस पत्नीको किसी पर-पुरुषद्वारा दूषित हुई देख लेंगे तो कुपित होकर मुझे निस्संदेह शाप दे देंगे; क्योंकि वे महा तपस्वी गुरु दिव्यज्ञानसे सम्पन्न हैं

Transliteration

śapsyaty asaṁśayaṁ kopād divyajñāno mahātapāḥ |

Translation

భీష్ముడు అన్నాడు—“కోపంతో ఆ మహాతపస్వి, దివ్యజ్ఞానసంపన్నుడైన గురువు నన్ను నిశ్చయంగా శపిస్తాడు. గురుపత్నిని రక్షించుటకై నా సమస్త అంగాలతో ఆమె సమస్త అంగాలలో లీనమై ఉండాలని నేను సంకల్పించాను; తద్వారా మరే పురుషుడూ ఆమెను దూషించలేడు. ఈ రోజు నా పూజ్య గురువు తన భార్యను పరపురుషుడిచేత కలుషితమైనదిగా చూచినయెడల, కుపితుడై నన్ను తప్పక శపిస్తాడు; ఎందుకంటే ఆయన మహాతపస్వి, దివ్యజ్ఞానంతో సమృద్ధుడు.”

Word by Word

• {'śapsyati': 'will curse', 'asaṁśayam': 'without doubt, certainly', 'kopāt': 'from anger, out of wrath', 'divyajñānaḥ': 'possessing divine/supernatural knowledge', 'mahātapāḥ': 'great ascetic

• one of intense austerities', 'guru': 'teacher, preceptor', 'gurupatnī': 'the teacher’s wife', 'rakṣā': 'protection, safeguarding', 'parapuruṣa': 'another man

• a man other than one’s husband', 'dūṣita': 'defiled, violated, dishonoured', 'śāpa': 'curse'}

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhishma
• guru (preceptor)
• gurupatnī (teacher’s wife)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse highlights dharma as vigilant protection of another’s honour—especially the guru’s household—combined with accountability: negligence in such a duty invites moral and spiritual consequences, symbolized by the feared curse of a divinely perceptive ascetic.

What is happening in the narrative?

Bhishma describes his resolve to safeguard his teacher’s wife from violation by any other man and explains his fear that, if she were seen dishonoured, his powerful, divinely knowing guru would become enraged and curse him for failing in his duty of protection.