Shloka 24
Vipula’s Yogic Protection of the Guru’s Household (विपुलस्य योगरक्षा / Vipulasya Yogarakṣā)
चलस्वभावा दु:सेव्या दुर्ग्राह्मा भावतस्तथा । प्राज्ञस्थ पुरुषस्येह यथा वाचस्तथा स्त्रिय:,स्त्रियोंका स्वभाव चंचल होता है। उनका सेवन बहुत ही कठिन काम है। इनका भाव जल्दी किसीके समझमें नहीं आता; ठीक उसी तरह, जैसे विद्वान् पुरुषकी वाणी दुर्बोध होती है
calasvabhāvā duḥsevyā durgrāhyā bhāvatas tathā | prājñasya puruṣasyeha yathā vācas tathā striyaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—స్త్రీల స్వభావం చంచలమైనది; వారి సహవాసం కష్టం, వారి అంతర్భావాన్ని గ్రహించడం మరింత దుర్లభం. ఈ లోకంలో వారు, జ్ఞానవంతుడైన పురుషుని వాక్యము ఎంత దుర్బోధమో అంతే దుర్గ్రాహ్యులు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse uses a comparison to stress that inner intentions can be difficult to read: it likens the difficulty of discerning women’s feelings to the difficulty of understanding the subtle speech of a wise person, urging caution and discernment in social dealings.
In the Anushasana Parva’s instruction section, Bhishma continues his didactic counsel, offering observations on human nature and interpersonal conduct as part of his broader ethical guidance.