Shloka 139

रुद्र-स्तवराजः (Rudra-Stavarāja) — Exempla of Śiva’s Boons and the Hymn’s Phalaśruti

Devanagari script

पीतात्मा परमात्मा च प्रयतात्मा प्रधानधृत्‌ । सर्वपारश्वमुखस्त्रयक्षो धर्मसाधारणो वर:

Transliteration

pītātmā paramātmā ca prayatātmā pradhānadhṛt | sarvapārśvamukhas tryakṣo dharmasādhāraṇo varaḥ ||

Translation

వాయువు పలికెను— ఆయన స్వర్ణమయాత్ముడు, పరమాత్ముడు; ఆయన అంతఃకరణం నియమితమై పరిశుద్ధమై ఉంది; జగత్తుకు ఆదికారణమైన ప్రధానాన్ని ఆయన ధరిస్తాడు. అన్ని దిశలకూ ముఖములు కలవాడు, త్రినేత్రుడు; ధర్మానుసారంగా వరములు ప్రసాదించువాడు—ధర్మాన్ని అందరికీ సామాన్య ప్రమాణంగా నిలిపే ఉత్తమ ప్రభువు.

Word by Word

• पीतात्मा: having a golden/yellow form (golden-souled)
• पीतात्मा: Karta
• Type: Adjective
• Root: पीत-आत्मन्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• परमात्मा: the Supreme Self
• परमात्मा: Karta
• Type: Noun
• Root: परम-आत्मन्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• च: and
• Type: Indeclinable
• Root: च

• प्रयतात्मा: self-controlled; disciplined-minded
• प्रयतात्मा: Karta
• Type: Adjective
• Root: प्रयत-आत्मन्
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• प्रधानधृत्: supporter/bearer of Pradhāna (primordial matter)
• प्रधानधृत्: Karta
• Type: Noun
• Root: प्रधान-धृ (धृत्)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सर्वपार्श्वमुखः: whose faces are on all sides; facing every direction
• सर्वपार्श्वमुखः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सर्व-पार्श्व-मुख
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• त्र्यक्षः: three-eyed
• त्र्यक्षः: Karta
• Type: Adjective
• Root: त्रि-अक्षि (त्र्यक्ष)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• धर्मसाधारणः: dispensing (boons) in accordance with dharma; impartial by dharma
• धर्मसाधारणः: Karta
• Type: Adjective
• Root: धर्म-साधारण
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• वरः: the excellent one; the best
• वरः: Karta
• Type: Noun
• Root: वर
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

वायुदेव उवाच

Characters & Entities

• Vāyu (Vāyudeva)
• Paramātmā (the Supreme Lord)
• Śiva (implied by the epithet tryakṣa)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse presents the Lord as impartial and dharma-governed: even divine grace (boons) is portrayed as aligned with righteousness, not arbitrary. It also frames the deity as both transcendent (Paramātmā) and cosmic (supporting Pradhāna), uniting ethics with metaphysics.

What is happening in the narrative?

Vāyu is describing the deity’s defining marks—radiance, supremacy, disciplined purity, cosmic support, omnidirectional presence, and the three-eyed form—culminating in the ethical point that he grants rewards according to dharma.