Shloka 80

Devanagari script

उदीर्ण: सर्वतश्नक्षुनीश: शाश्वतस्थिर: । भूशयो भूषणो भूतिर्विशोक: शोकनाशन:

Transliteration

udīrṇaḥ sarvataś-cakṣuḥ anīśaḥ śāśvata-sthiraḥ | bhūśayaḥ bhūṣaṇaḥ bhūtiḥ viśokaḥ śoka-nāśanaḥ ||

Translation

భీష్ముడు పలికెను—ఆయన ఉదీర్ణుడు, సమస్త ప్రాణులలో శ్రేష్ఠుడు; సర్వతశ్చక్షువు—అన్ని దిశలలో నిత్యము సమస్తమును దర్శించువాడు; అనీశుడు—ఆయనపై మరెవ్వరూ అధిపతి లేరు; శాశ్వతస్థిరుడు—నిత్య స్థిరుడు, నిర్వికారుడు. ఆయన భూశయుడు—భూమిపై శయనించినవాడు; భూషణుడు—తన పాదచిహ్నములతో భూమిని అలంకరించువాడు; భూతి—సమస్త విభూతులకు ఆధారము; విశోకుడు—స్వయంగా శోకరహితుడు; శోకనాశనుడు—స్మరణమాత్రముతో భక్తుల శోకమును నిర్మూలించువాడు।

Word by Word

• उदीर्णः: exalted, eminent
• उदीर्णः: Karta
• Type: Adjective
• Root: उदीर्ण (उद्-√ईर्ण/√ऋ; कृदन्त-प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• सर्वतः-चक्षुः: having eyes everywhere; all-seeing
• सर्वतः-चक्षुः: Karta
• Type: Adjective
• Root: सर्वतः (अव्यय) + चक्षुस् (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• अनीशः: having no overlord; independent
• अनीशः: Karta
• Type: Adjective
• Root: अनीश (प्रातिपदिक; a- + ईश)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• शाश्वत-स्थिरः: eternally steady; ever-unchanging
• शाश्वत-स्थिरः: Karta
• Type: Adjective
• Root: शाश्वत (प्रातिपदिक) + स्थिर (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• भूशयः: one who lies on the ground
• भूशयः: Karta
• Type: Noun
• Root: भूशय (भू + शय; प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• भूषणः: ornament; one who adorns
• भूषणः: Karta
• Type: Noun
• Root: भूषण (प्रातिपदिक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• भूतिः: prosperity; manifestation; glory
• भूतिः: Karta
• Type: Noun
• Root: भूति (प्रातिपदिक; from √भू)
• Form: Feminine, Nominative, Singular

• विशोकः: sorrowless; free from grief
• विशोकः: Karta
• Type: Adjective
• Root: विशोक (प्रातिपदिक; vi- + शोक)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

• शोक-नाशनः: destroyer of sorrow
• शोक-नाशनः: Karta
• Type: Adjective
• Root: शोक (प्रातिपदिक) + नाशन (प्रातिपदिक; from √नश्/√नाश्)
• Form: Masculine, Nominative, Singular

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

• Bhīṣma
• the Lord (Viṣṇu/Rāma as implied by the epithet bhūśayaḥ)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The verse teaches that the highest refuge is the Lord who is omniscient, independent, and immutable, yet actively compassionate—capable of uprooting grief through remembrance. Devotion is presented not merely as praise but as a dharmic remedy for suffering.

What is happening in the narrative?

Bhīṣma is reciting a sequence of divine epithets (a praise-litany) describing the Lord’s nature and beneficence. The focus here is on sovereignty and stability (all-seeing, without overlord, eternal) alongside the Lord’s role as the remover of devotees’ sorrow.