Shloka 37
अग्रणीर्ग्रामणी: श्रीमान् न््यायो नेता समीरण: । सहस्मूर्धा विश्वात्मा सहस्राक्ष: सहस्रपात्
agraṇīr grāmaṇīḥ śrīmān nyāyo netā samīraṇaḥ | sahasramūrdhā viśvātmā sahasrākṣaḥ sahasrapāt ||
భీష్ముడు పలికెను—ఆయనే అగ్రణి, ముముక్షులను శ్రేష్ఠ స్థితికి నడిపించువాడు; గ్రామణి, సమస్త భూతసమూహానికి నాయకుడు; శ్రీమాన్, పరమ కాంతిమంతుడు. ఆయన న్యాయము, ప్రమాణయుక్త తర్కానికి మూర్తిరూపము; నేత, జగత్తు-యంత్రాన్ని నడిపించువాడు; సమీరణుడు, శ్వాసరూపంగా ప్రాణులలో చలనం కలిగించువాడు. ఆయన సహస్రమూర్ధా, సహస్ర శిరస్సులు గలవాడు; విశ్వాత్మా, విశ్వానికి ఆత్మ; సహస్రాక్షుడు, సహస్ర నేత్రాలు గలవాడు; మరియు సహస్రపాత్, సహస్ర పాదాలు గలవాడు।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that true leadership and dharma are rooted in the Supreme who is both the cosmic guide (netā/agraṇī) and the very principle of justice (nyāya). The ‘thousand-headed/eyed/footed’ imagery emphasizes that moral order is upheld by an all-pervading, all-seeing reality that sustains and directs all beings.
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma instructs Yudhiṣṭhira on dharma and devotion. Here he continues reciting divine epithets (as in the Viṣṇu Sahasranāma context), describing the Lord’s functions—guiding, governing, animating through breath—and His universal form, as part of a larger teaching on righteous living and liberation-oriented devotion.