Shloka 115
आधारनिलयोअ<थधाता पुष्पहास: प्रजागर: । ऊर्ध्वग: सत्पथाचार: प्राणद: प्रणव: पण:,९५० आधारनिलय:-आधारस्वरूप पृथ्वी आदि समस्त भूतोंके स्थान, ९५१ अधाता- जिसका कोई भी बनानेवाला न हो ऐसे स्वयं स्थित, ९५२ पुष्पहास:-पुष्पकी भाँति विकसित हास्यवाले, ९५३ प्रजागर:-भली प्रकार जाग्रत् रहनेवाले नित्यप्रबुद्ध, ९५४ ऊर्ध्वग:-सबसे ऊपर रहनेवाले, ९५५ सत्पथाचार:-सत्पुरुषोंके मार्गकका आचरण करनेवाले मर्यादापुरुषोत्तम, ९५६ प्राणद:-परीक्षित् आदि मरे हुओंको भी जीवन देनेवाले, ९५७ प्रणव:-3“कारस्वरूप, ९५८ पण:-यथायोग्य व्यवहार करनेवाले
bhīṣma uvāca | ādhāra-nilayo 'dhātā puṣpa-hāsaḥ prajāgaraḥ | ūrdhva-gaḥ satpathācāraḥ prāṇa-daḥ praṇavaḥ paṇaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—ఆయన సమస్త భూతములకు ఆధారనిలయము; ఎవరి చేతనూ నిర్మింపబడని స్వయంస్థితుడు. ఆయన హాస్యము పుష్పంలా వికసించినది; ఆయన సదా జాగరూకుడు, నిత్యప్రబుద్ధుడు. ఆయన సర్వోన్నతస్థితుడు, సత్పథాచారాన్ని నిలుపువాడు. ఆయన ప్రాణదాత—పడిపోయినవారికీ జీవం ప్రసాదించువాడు; ఆయననే ప్రణవం ‘ఓం’, మరియు ఆయననే ‘పణ’—ప్రతి జీవితో యథాయోగ్యంగా, న్యాయంగా వ్యవహరించువాడు॥
भीष्म उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that the Supreme is both transcendent and immanent: the foundational support of the world, self-existent, ever-awake, the very standard of righteous conduct, and the life-giver. Ethically, it links devotion to the Divine with commitment to satpatha—right conduct—as an expression of the Divine nature.
In Anuśāsana Parva, Bhishma is instructing Yudhiṣṭhira on dharma and praising the Supreme through a litany of divine names/epithets. This verse is part of that praise, enumerating qualities that guide the listener toward reverence and righteous living.