Shloka 105
धनुर्धरो धनुर्वेदो दण्डो दमयिता दम: । अपराजित: सर्वसहो नियन्ता नियमोडयम:
dhanurdharo dhanurvedo daṇḍo damayitā damaḥ | aparājitaḥ sarvasaho niyantā aniyamo 'yamaḥ ||
భీష్ముడు పలికెను—ఆయన ధనుర్ధరుడు, ధనుర్వేదమే ఆయన; ఆయన దండము, దమనకర్త, దమనమూ (శాసనమూ) ఆయనే. ఆయన అపరాజితుడు, సర్వసహుడు; ఆయన నియంత—ప్రాణులను వారి వారి కర్తవ్యాలలో నియమించువాడు—అయినా ఆయన అనియముడు, ఏ నియమానికీ బద్ధుడు కాదు; ఆయన అయముడు—ఆయనకు పైగా పాలకుడు లేడు, పరమ స్వతంత్రుడు।
भीष्म उवाच
Educational Q&A
True authority combines martial competence (dhanurdhara, dhanurveda) with ethical governance: punishment (daṇḍa) is meant to discipline and reform (dama), the ruler must be resilient (sarvasaha) and invincible in resolve (aparājita), and the highest sovereignty is self-governed—answerable to no coercive power (aniyama, ayama).
In Anuśāsana Parva, Bhīṣma continues his instruction by praising an exemplary figure through a chain of epithets, portraying the ideal upholder of order: a master archer and a just disciplinarian who regulates society while remaining supremely independent.