Shloka 57
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
यद्यकार्यमधर्म वा यदि वा प्राणनाशनम् । पतिर्ब्रूयाद् दरिद्रो वा व्याधितो वा कथंचन,पति दरिद्र हो जाय, किसी रोगसे घिर जाय, आपत्तिमें फँस जाय, शत्रुओंके बीचमें पड़ जाय अथवा ब्राह्मणके शापसे कष्ट पा रहा हो, उस अवस्थामें वह न करनेयोग्य कार्य, अधर्म अथवा प्राणत्यागकी भी आज्ञा दे दे, तो उसे आपत्तिकालका धर्म समझकर नि:शंकभावसे तुरंत पूरा करना चाहिये
yady akāryam adharmaṁ vā yadi vā prāṇanāśanam | patir brūyād daridro vā vyādhito vā kathaṁcana ||
భర్త దారిద్ర్యానికి లోనైయినా, వ్యాధితో బాధపడినా, ఆపదలో చిక్కినా, శత్రువుల మధ్య ఇరుక్కున్నా, లేదా బ్రాహ్మణ శాపంతో కష్టపడుతున్నా—అటువంటి స్థితిలో చేయరాని పని, అధర్మం, లేదా ప్రాణనాశానికి దారితీసే ఆజ్ఞను కూడా ఇస్తే, దానిని ఆపద్ధర్మంగా భావించి సందేహం లేకుండా వెంటనే నిర్వర్తించాలి.
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an extreme principle of āpaddharma: in a crisis, a wife is urged to follow the husband’s command without doubt, even when it appears improper or unrighteous, treating it as a special duty applicable to calamity.
Śrī Maheśvara is instructing on household and crisis-ethics, describing situations like poverty or illness and stating how one should respond to a husband’s directive under such distressing conditions.