Shloka 17
Adhyāya 152 — Bhīṣma’s Authorization for Yudhiṣṭhira’s Return to the Capital (नगरप्रवेशानुज्ञा)
भूतनाथ! स्त्री सदा स्त्रीका ही अनुसरण करती है। मेरे ऐसा करनेसे ये श्रेष्ठ सरिताएँ मेरे द्वारा सम्मानित होंगी ।। एषा सरस्वती पुण्या नदीनामुत्तमा नदी । प्रथमा सर्वसरितां नदी सागरगामिनी,(यमुना नर्मदां चैव कावेरीमथ निम्नगाम) ये नदियोंमें उत्तम पुण्यसलिला सरस्वती विराजमान हैं, जो समुद्रमें मिली हुई हैं। ये समस्त सरिताओंमें प्रथम (प्रधान) मानी जाती हैं। इनके सिवा विपाशा (व्यास), वितस्ता (झेलम), चन्द्रभागा (चनाव), इरावती (रावी), शतद्रू (शतलज), देविका, सिन्धु, कौशिकी (कोसी), गौतमी (गोदावरी), यमुना, नर्मदा तथा कावेरी नदी भी यहाँ विद्यमान हैं
bhūtanātha! strī sadā strīkā hī anusaraṇa karatī hai | mama etat kāraṇena ime śreṣṭhāḥ saritaḥ mayā sammānitā bhaviṣyanti || eṣā sarasvatī puṇyā nadīnām uttamā nadī | prathamā sarvasaritāṁ nadī sāgaragāminī | (yamunā narmadāṁ caiva kāverīm atha nimnagām) |
శ్రీ మహేశ్వరుడు పలికెను—“హే భూతనాథా! స్త్రీ ఎల్లప్పుడూ స్త్రీధర్మాన్నే అనుసరిస్తుంది. నేను ఇలా చేయుటవలన ఈ శ్రేష్ఠ నదులు నా ద్వారా గౌరవింపబడుదురు. ఇక్కడ పుణ్యసరస్వతి నిలిచియున్నది—నదులలో ఉత్తమ, సమస్త సరితలలో ప్రథమ, సముద్రగామిని. ఇక్కడే యమునా, నర్మదా, కావేరీ కూడా ఉన్నాయి; సముద్రంలో కలిసే ఇతర నదులూ ఇక్కడున్నవి.”
श्रीमहेश्वर उवाच
Educational Q&A
The passage elevates reverence for sacred rivers as a dharmic act: honoring them is presented as meritorious, with Sarasvatī singled out as preeminent among rivers that lead to the ocean.
Maheshvara speaks to “Bhūtanātha,” explaining that his action will result in the honoring of great rivers; he then identifies Sarasvatī as foremost and names other major rivers present in the sacred setting.