Shloka 61

Śiva-nāmānukīrtana-prastāvaḥ

Prologue to the praise of Śiva and the Upamanyu testimony

Devanagari script

क्रीडन्ति सर्पर्नकुला मृगैर्व्याच्रिश्व मित्रवत्‌ । प्रभावाद्‌ दीप्ततपसां सैनिकर्षान्महात्मनाम्‌

Transliteration

krīḍanti sarpā nakulā mṛgair vyāghraiś ca mitravat | prabhāvād dīptatapasāṃ sannikarṣān mahātmanām ||

Translation

దీপ্ত తపస్సుగల మహాత్ముల ప్రభావముచేత, వారి సాన్నిధ్యమువలన అక్కడ ముంగిసలు సర్పములతో ఆడుకొనుచుండెను; వన్యమృగములు వ్యాఘ్రములతో స్నేహితులవలె నివసించుచుండెను।

Word by Word

• क्रीडन्ति: they play
• Type: Verb
• Root: क्रीड् (धातु)
• Form: लट् (वर्तमान), प्रथम, बहुवचन, परस्मैपद

• सर्पैः: with snakes
• सर्पैः: Karana
• Type: Noun
• Root: सर्प (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• नकुलाः: mongooses
• नकुलाः: Karta
• Type: Noun
• Root: नकुल (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• मृगैः: with beasts/animals
• मृगैः: Karana
• Type: Noun
• Root: मृग (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया, बहुवचन

• व्याघ्राः: tigers
• व्याघ्राः: Karta
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• इव: like/as
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• मित्रवत्: as friends/friendly
• Type: Adjective
• Root: मित्रवत् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा, बहुवचन

• प्रभावात्: due to/from the power
• प्रभावात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: प्रभाव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• दीप्ततपसाम्: of those whose austerity is blazing
• Type: Adjective
• Root: दीप्ततपस् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

• सन्निकर्षात्: from proximity/near presence
• सन्निकर्षात्: Apadana
• Type: Noun
• Root: सन्निकर्ष (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, पञ्चमी, एकवचन

• महात्मनाम्: of great-souled ones
• Type: Noun
• Root: महात्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी, बहुवचन

Speaker

वासुदेव उवाच

Characters & Entities

• Vāsudeva (speaker)
• serpents (sarpāḥ)
• mongooses (nakulāḥ)
• tigers (vyāghrāḥ)
• wild animals (mṛgāḥ)
• great-souled ascetics (mahātmānaḥ)

Educational Q&A

What is the core teaching?

The presence and spiritual potency (prabhāva) of truly austere, great-souled persons can calm violence and dissolve instinctive hostility, creating an atmosphere of peace and mutual safety.

What is happening in the narrative?

Vāsudeva describes a wondrous effect seen near powerful ascetics: creatures that are normally enemies—serpents and mongooses, tigers and other beasts—behave without fear or aggression, as if they were companions.