Shloka 36
Umā–Maheśvara-saṃvāda: Varṇa-bhraṃśa, Ācāra (Vṛtta), and Karmic Ascent/Decline
गजच्छायायां पूर्वस्यां कुतपे दक्षिणामुख: । यदा भाद्रपदे मासि भवते बहुले मघा
gajacchāyāyāṃ pūrvasyāṃ kutape dakṣiṇāmukhaḥ | yadā bhādrapade māsi bhavate bahule maghā |
విశ్వామిత్రుడు పలికెను— ఓ దేవతలారా, ధర్మసంబంధమైన ఈ పరమ గోప్య రహస్యాన్ని వినండి. భాద్రపద మాసం కృష్ణపక్షంలో మఘా నక్షత్రయోగం కలిగినప్పుడు, దక్షిణాభిముఖుడై కుతప కాలంలో—ఏనుగు నీడ తూర్పుదిశకు పడే వేళ—ఆ నీడలో నిలిచి పితృల నిమిత్తం ఉత్తమ అన్నాన్ని దానం చేసే వానికి, ఆ దానఫలం విస్తారమని జ్ఞానులు చెప్పారు: ఆ ఒక్క దానంతోనే ఈ లోకంలో పితృల కోసం పదమూడు సంవత్సరాల మహాశ్రాద్ధం చేసినట్లుగా గ్రహించాలి.
विश्वामित्र उवाच
Educational Q&A
The verse teaches that properly timed and intentioned charity—especially the gift of good food dedicated to the Pitṛs—can yield exceptionally large merit. It emphasizes dharma as disciplined giving aligned with sacred time (nakṣatra, fortnight, and muhūrta) and correct ritual orientation.
Viśvāmitra addresses the gods and reveals a confidential rule about ancestral rites: under a specific calendrical configuration (Bhādrapada, dark fortnight, Maghā) and at the kutapa time, a person facing south and standing where an elephant’s shadow falls eastward should give food as an offering for the Pitṛs; the act is praised as equivalent to sustaining a great śrāddha for thirteen years.