Shloka 29
Umā–Maheśvara-saṃvāda: Varṇa-bhraṃśa, Ācāra (Vṛtta), and Karmic Ascent/Decline
अग्निरुवाच पादमुद्यम्य यो मर्त्य: स्पृशेद् गाश्न सुदुर्मति: । ब्राह्मणं वा महाभागं दीप्यमानं तथानलम्
agnir uvāca pādam udyamya yo martyaḥ spṛśed gāśna sudurmatīḥ | brāhmaṇaṃ vā mahābhāgaṃ dīpyamānaṃ tathānalam ||
అగ్ని పలికెను—దుర్బుద్ధి గల ఏ మానవుడు కాలు ఎత్తి ఆవును కొడతాడో, లేదా అగ్నివలె ప్రకాశించే మహాభాగ బ్రాహ్మణునిపై దాడి చేస్తాడో, అతడు ఘోర అపరాధం చేస్తాడు।
धर्म उवाच
Educational Q&A
The verse condemns violence and contempt toward two pillars of dharmic society: the cow (symbol of sustenance and sacrifice) and the brāhmaṇa (symbol of learning, ritual, and spiritual authority). To strike them is portrayed as a grave moral failure rooted in a corrupted mind.
Agni is speaking in a didactic context within the Anuśāsana Parva, warning about the severe wrongdoing involved in raising one’s foot to strike a cow, or in attacking an illustrious brāhmaṇa whose spiritual brilliance is likened to fire.