Shloka 97
आचारप्रशंसा
Praise of Ācāra as the Basis of Longevity, Fame, and Prosperity
प्रजानाथ! बुद्धिमान् पुरुष पहले अतिथिको अन्न और जल देकर पीछे स्वयं एकाग्रचित्त हो भोजन करे ।। समानमेकपड्क्त्यां तु भोज्यमन्नं नरेश्वर । विष हालाहलं भुड्क्ते यो5प्रदाय सुहृज्जने,नरेश्वर! एक पंक्तिमें बैठनेपर सबको एक समान भोजन करना चाहिये। जो अपने सुहृदजनोंको न देकर अकेला ही भोजन करता है, वह हालाहल विष ही खाता है
Prajānātha! buddhimān puruṣaḥ pūrvam atithaye annaṁ jalaṁ ca dattvā paścāt svayam ekāgracitto bhojanaṁ kuryāt. Samānam ekapaṅktyāṁ tu bhojyam annaṁ nareśvara; viṣaṁ hālāhalaṁ bhuṅkte yo ’pradāya suhṛjjane.
భీష్ముడు పలికెను—ఓ ప్రజానాథా! జ్ఞానవంతుడు ముందుగా అతిథికి అన్నం, జలాన్ని ఇచ్చి, తరువాత ఏకాగ్రచిత్తంతో తానే భుజించాలి. ఓ నరేశ్వరా! ఒకే పంక్తిలో కూర్చుని భోజనం చేస్తే అందరికీ సమానంగా అన్నం పంచాలి. తన సుహృదులకు ఇవ్వకుండా ఒంటరిగా తినేవాడు నిజంగా ప్రాణాంతక హాలాహల విషాన్నే భుజించినవాడవుతాడు.
भीष्म उवाच
Educational Q&A
Hospitality and fairness in sharing are essential duties: feed the guest first, then eat with a focused mind; and when dining together, serve equally—eating alone without giving to companions is condemned as morally poisonous.
In the Anuśāsana Parva’s instruction on dharma, Bhīṣma addresses the king and lays down conduct for meals—prioritizing the guest, maintaining mental discipline while eating, and enforcing equal distribution among those seated together—using the vivid image of Hālāhala poison to censure selfish consumption.