Shloka 42
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
काम यथादद्विहितं विधात्रा पृष्टेन वाच्यं तु मया यथावत् | तपो हि नान्यच्चानशनान्मतं मे नमोस्तु ते देववर प्रसीद
kāmaṃ yathādad dvihitaṃ vidhātrā pṛṣṭena vācyaṃ tu mayā yathāvat | tapo hi nānyac cānaśanān mataṃ me namo 'stu te deva-vara prasīda ||
భగీరథుడు అన్నాడు—దేవేశ్వరా! సృష్టికర్త విధించిన విధానమునుబట్టి, నా సంకల్పానుసారంగా నేను నియమపూర్వకంగా అనశన వ్రతాన్ని ఆచరించాను. మీరు ప్రశ్నించినందున, యథాతథంగా అన్నీ చెప్పడం నా ధర్మం; అందుకే సమస్తం చెప్పాను. నా అభిప్రాయంలో అనశనముకన్నా గొప్ప తపస్సు లేదు. దేవవరా! మీకు నమస్కారం—నాపై ప్రసన్నుడవండి.
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
The verse elevates disciplined fasting (anaśana) as a supreme form of tapas and links ascetic practice with dharma: when questioned by a higher authority, one should speak truthfully and completely (yathāvat), without concealment.
Bhagīratha addresses a divine being, explaining that he has properly completed the prescribed fast. Because the deity has asked, he reports his actions fully and then offers reverence, requesting the god’s favor.