Shloka 36
Tapas-śreṣṭhatā: Anāśana as the Highest Austerity
Bhagīratha–Brahmā Saṃvāda
लोकनाथ! सुरेश्वर! इनके अतिरिक्त रोहिणी (कपिला) जातिकी बहुत-सी दुधारू गौएँ तथा बहुसंख्यक साँड़ भी मैं प्रतिदिन ब्राह्मणोंको दान करता था; परंतु उन सब दानोंके फलसे भी मैं इस लोकमें नहीं आया हूँ ।।
Bhagīratha uvāca: Lokanātha! Sureśvara! etebhyaḥ pṛthak rohiṇī-kapilā-jātīyā bahvyo dhenavaḥ bahavaś ca vṛṣabhāḥ mayā pratidinaṃ brāhmaṇebhyo dīyante sma; tathāpi teṣāṃ sarveṣāṃ dānānāṃ phalena aham asmin loke nāgataḥ. Triṃśad-agnīn ahaṃ brahmajña yajaṃś ca yat pratidinaṃ; aṣṭakṛtvaḥ sarvamedhaiḥ, saptakṛtvaś ca naramedhaiḥ, aṣṭāviṃśati-śataṃ viśvajit-yajñaiḥ ca iṣṭavān; tathāpi deveśvara! teṣāṃ yajñānāṃ phalena api aham iha nāgataḥ.
భగీరథుడు పలికెను—“లోకనాథా! సురేశ్వరా! వీటికి అదనంగా నేను ప్రతిదినం బ్రాహ్మణులకు రోహిణీ (కపిలా) జాతికి చెందిన అనేక దోహద గోవులను, లెక్కలేనన్ని వృషభాలను దానమిచ్చేవాడిని; అయినా ఆ దానఫలంతో కూడ నేను ఈ లోకానికి రాలేదు. నేను నిత్యంగా వరుసగా ముప్పైసార్లు అగ్నిచయనమును, యజ్ఞకర్మలను నిర్వహించాను; ఎనిమిదిసార్లు సర్వమేధం, ఏడుసార్లు నరమేధం, మరియు నూట ఇరవై ఎనిమిదిసార్లు విశ్వజిత్ యజ్ఞం చేశాను; అయినా దేవేశ్వరా! ఆ యజ్ఞఫలంతో కూడ నేను ఇక్కడికి రాలేదు।”
भगीरथ उवाच
Educational Q&A
Bhagīratha emphasizes that sheer accumulation of ritual acts—lavish gifts and repeated sacrifices—does not automatically guarantee the desired spiritual or existential attainment; some deeper factor (such as intention, purity, truthfulness, or a specific unresolved cause) must determine the outcome.
Bhagīratha addresses a supreme divine figure, recounting the vast scale of his charities and Vedic sacrifices (agnicayana, sarvamedha, naramedha, viśvajit) and expressing that, despite these, he has not attained the expected result—setting up a search for the true reason behind his present condition.