Shloka 47
उपदेशदोषप्रसङ्गः (Upadeśa-doṣa-prasaṅgaḥ) — The Risk of Misapplied Counsel
Devanagari script
राजोवाच वराणां ते शतं दद्यां कि बतैकं द्विजोत्तम । स्नेहाच्च बहुमानाच्च नास्त्यदेयं हि मे तव,राजाने कहा--द्विजश्रेष्ठ! मैं आपको सौ वर दे सकता हूँ। एककी तो बात ही क््या। आपके प्रति मेरा जो स्नेह और विशेष आदर है, उसे देखते हुए मेरे पास आपके लिये कुछ भी अदेय नहीं है
Translation
రాజు అన్నాడు—ద్విజోత్తమా! నీకు నేను వంద వరాలైనా ఇవ్వగలను; ఒక్క వరం ఏమాత్రం. నీపై ఉన్న స్నేహం, విశేష గౌరవం వల్ల నీకు ఇవ్వలేనిది నా వద్ద ఏదీ లేదు.
Word by Word
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन्
FormMasculine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha-bhuta), 3rd, Singular, Parasmaipada
वराणाम्of boons
वराणाम्:
TypeNoun
Rootवर
FormMasculine, Genitive, Plural
तेto you
ते:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
शतम्a hundred
शतम्:
Karma
TypeNoun
Rootशत
FormNeuter, Accusative, Singular
दद्याम्I would give / may I give
दद्याम्:
TypeVerb
Rootदा
FormOptative (Vidhi-lin), 1st, Singular, Parasmaipada
किम्what (then)?
किम्:
Karma
TypePronoun
Rootकिम्
FormNeuter, Accusative, Singular
बतindeed / surely (emphasis)
बत:
TypeIndeclinable
Rootबत
एकम्one (boon)
एकम्:
Karma
TypeAdjective
Rootएक
FormNeuter, Accusative, Singular
द्विजोत्तमO best of Brahmanas (twice-born)
द्विजोत्तम:
TypeNoun
Rootद्विजोत्तम
FormMasculine, Vocative, Singular
स्नेहात्out of affection
स्नेहात्:
Karana
TypeNoun
Rootस्नेह
FormMasculine, Ablative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
बहुमानात्out of high respect
बहुमानात्:
Karana
TypeNoun
Rootबहुमान
FormMasculine, Ablative, Singular
चand
च:
TypeIndeclinable
Rootच
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अस्तिthere is
अस्ति:
TypeVerb
Rootअस्
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Parasmaipada
अदेयम्not-to-be-given / ungivable
अदेयम्:
TypeAdjective
Rootअदेय
FormNeuter, Nominative, Singular
हिindeed / for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
मेof me / my
मे:
TypePronoun
Rootअस्मद्
FormGenitive, Singular
तवfor you / to you
तव:
Sampradana
TypePronoun
Rootयुष्मद्
FormDative, Singular
Speaker
भीष्म उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes