Shloka 30

उपदेशदोषप्रसङ्गः (Upadeśa-doṣa-prasaṅgaḥ) — The Risk of Misapplied Counsel

Devanagari script

भरतर्षभ! तदनन्तर वह जंगली कुशा, अन्न आदि ओषधि, पवित्र आसन और कुशकी चटाई ले आया ।। अथ दक्षिणमावृत्य बूसीं चरमशैर्षिकीम्‌ । कृतामन्यायतो दृष्ट्वा तं शूद्रमृषिरब्रवीत्‌,उसने दक्षिण दिशामें ले जाकर ब्राह्मणके लिये पाश्रिमाग्र चटाई बिछा दी। यह शास्त्रके विपरीत अनुचित आचार देखकर ऋषिने शूद्रसे कहा--

Transliteration

bharatarṣabha! tadanantaraṃ sa jaṅgalīṃ kuśām, anna-ādi oṣadhīḥ, pavitram āsanaṃ ca kuśakīṃ ca caṭikām ājahāra. atha dakṣiṇam āvṛtya bhūmau caramaśaiṣikīm kṛtām anyāyato dṛṣṭvā taṃ śūdram ṛṣir abravīt—

Translation

తర్వాత అతడు దక్షిణదిశ వైపు తిప్పి బ్రాహ్మణునికి ‘చరమ-శైషికీ’ (ప్రత్యేక రకమైన పరుపు/ఆసనం) పరచాడు. శాస్త్రవిరుద్ధమైన ఈ అనుచిత ఆచారాన్ని చూసి ఋషి ఆ శూద్రునితో ఇలా అన్నాడు—

Word by Word

athathen

dakṣiṇamto the south / southward

āvṛtyahaving turned (towards)

bhūmimthe ground

carama-śaiṣikīmthe last/lowest kind of mat/seat

kṛtāmmade / done

anyāyataḥwrongly, contrary to rule

dṛṣṭvāhaving seen

tamthat (man)

śūdramthe Śūdra

ṛṣiḥthe sage

abravītsaid / spoke

Speaker

भीष्म उवाच

Characters & Entities

Bhishma

Bharatarshabha (Yudhishthira)

a rishi (sage)

a Shudra

a Brahmin

kuśa grass

food (anna)

medicinal herbs (oṣadhī)

purified seat (āsana)

kuśa mat (caṭikā)

southern direction (dakṣiṇa)

Verse Rasa (Emotional Essence)

Geographic Context

Sandhi Notes