Shloka 1
उपदेशदोषप्रसङ्गः (Upadeśa-doṣa-prasaṅgaḥ) — The Risk of Misapplied Counsel
अपन क्राता बछ। अं काज दशमो< ध्याय: अनधिकारीको उपदेश देनेसे हानिके विषयमें एक शूद्र और तपस्वी ब्राह्मणकी कथा युधिछिर उवाच मित्रसौहार्दयोगेन उपदेशं करोति यः । जात्याधरस्य राजर्षेदोषस्तस्य भवेन्न वा,युधिछिरने पूछा--पितामह! यदि कोई मित्रता या सौहार्दके सम्बन्धसे किसी नीच जातिके मनुष्यको उपदेश देता है तो उस राजर्षिको दोष लगेगा या नहीं? मैं इस बातको यथार्थरूपसे जानना चाहता हूँ। आप इसका विशदरूपसे विवेचन करें; क्योंकि धर्मकी गति सूक्ष्म है, जहाँ मनुष्य मोहमें पड़ जाते हैं
Yudhiṣṭhira uvāca: mitra-sauhārda-yogena upadeśaṃ karoti yaḥ | jāty-adharasya rājarṣe doṣas tasya bhaven na vā ||
యుధిష్ఠిరుడు అన్నాడు—ఓ రాజర్షి పితామహా! స్నేహం, సౌహార్దం కారణంగా ఎవడైనా తక్కువ జాతి లేదా తక్కువ స్థితి గల వ్యక్తికి ఉపదేశం చేస్తే, ఆ ఉపదేశం వల్ల అతనికి దోషం కలుగుతుందా, లేదా కలగదా? నేను దీనిని యథార్థంగా తెలుసుకోవాలనుకుంటున్నాను. దయచేసి విస్తారంగా వివరించండి; ఎందుకంటే ధర్మగతి అత్యంత సూక్ష్మమైనది, అక్కడ మనుష్యులు సులభంగా మోహంలో పడతారు.
युधिछिर उवाच
Educational Q&A
The verse frames an ethical dilemma: whether the moral status of giving guidance depends on the recipient’s social rank, or on the giver’s intention and the nature of the counsel. It highlights that dharma is subtle and must be judged carefully, not by simplistic rules.
Yudhiṣṭhira asks the elder authority (Bhīṣma) to clarify whether a person incurs fault by instructing someone considered socially ‘lower,’ when the instruction is motivated by friendship and goodwill. This question introduces a discussion (and later an illustrative story) about the risks and propriety of giving counsel to the unqualified.