Shloka 26
Śama-prāptiḥ — Gautamī–Lubdhaka–Pannaga–Mṛtyu–Kāla-saṃvāda
Restraint through the Analysis of Karma and Time
Devanagari script
गौतम्युवाच आर्तिनिवं विद्यते3स्मद्विधानां धर्मात्मान: सर्वदा सज्जना हि । नित्यायस्तो बालको<प्यस्य तस्मा- दीशे नाहं पन्नगस्य प्रमाथे
Transliteration
gautamy uvāca — ārti-nivṛttiḥ vidyate ’smad-vidhānāṃ; dharmātmānaḥ sarvadā sajjanā hi. nityāyattaḥ bālako ’py asya; tasmād īśe nāhaṃ pannagasya pramāthe.
Translation
గౌతమీ అంది—ఆర్యా! మా వంటి వారికి ఏ నష్టమూ నిజమైన ఆర్తిని కలిగించదు; ధర్మాత్ములైన సజ్జనులు ఎల్లప్పుడూ ధర్మంలో స్థిరంగా ఉంటారు. ఈ బాలుడూ తన నియతకాలంలో మరణించవలసినవాడే; అందువల్ల నేను ఈ పన్నగాన్ని సంహరించలేను, అది ధర్మసమ్మతమని కూడా భావించను।
Word by Word
गौतमीGautamī
गौतमी:
Karta
TypeNoun
Rootगौतमी (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
उवाचsaid
उवाच:
TypeVerb
Rootवच्
FormPerfect (Paroksha), 3rd, Singular, Parasmaipada
आर्तिःdistress, affliction
आर्तिः:
Karta
TypeNoun
Rootआर्ति (प्रातिपदिक)
FormFeminine, Nominative, Singular
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
इवas if, like
इव:
TypeIndeclinable
Rootइव
विद्यतेexists, is found
विद्यते:
TypeVerb
Rootविद् (विद्/विद्य्) + लट्; आत्मनेपद
FormPresent (Lat), 3rd, Singular, Atmanepada
अस्मद्विधानाम्of people like us
अस्मद्विधानाम्:
TypeNoun
Rootअस्मद् + विधान (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Plural
धर्मात्मानःthe righteous-souled (men)
धर्मात्मानः:
Karta
TypeNoun
Rootधर्मात्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वदाalways
सर्वदा:
TypeIndeclinable
Rootसर्वदा
सज्जनाःgood people
सज्जनाः:
Karta
TypeNoun
Rootसज्जन (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Plural
हिindeed, for
हि:
TypeIndeclinable
Rootहि
नित्यायस्तःcertainly destined (for death/decay)
नित्यायस्तः:
Karta
TypeAdjective
Rootनित्य + आयस्/आयस्(=मरण/क्षय) (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
बालकःboy, child
बालकः:
Karta
TypeNoun
Rootबालक (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिeven, also
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
अस्यof this (one), his
अस्य:
TypeNoun
Rootइदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine/Neuter, Genitive, Singular
तस्मात्therefore, from that
तस्मात्:
Apadana
TypeIndeclinable
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
ईशेI am able, I can
ईशे:
TypeVerb
Rootईश्
FormPresent (Lat), 1st, Singular, Atmanepada
नnot
न:
TypeIndeclinable
Rootन
अहम्I
अहम्:
Karta
TypeNoun
Rootअहम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Form—, Nominative, Singular
पन्नगस्यof the serpent
पन्नगस्य:
TypeNoun
Rootपन्नग (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Genitive, Singular
प्रमाथेin the crushing/overpowering (i.e., in killing/punishing)
प्रमाथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootप्रमाथ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
Speaker
लुब्धक उवाच
Characters & Entities
G
GautamīB
bālaka (the child)P
pannaga (serpent)Verse Rasa (Emotional Essence)
Geographic Context
Sandhi Notes