Shloka 13
प्रतीप–गङ्गा संवादः तथा शंतनु–गङ्गा विवाहशर्तिः
Pratīpa and Gaṅgā; Śaṃtanu’s marriage condition
यावत् प्राणाभिसंधानं तावदिच्छेच्च भोजनम् । तथास्य वसतो ग्रामे5रण्यं भवति पृष्ठत:,जो अग्नि और गृहको त्याग चुका है, जिसका गोत्र और चरण (वेदकी शाखा एवं जाति)-से भी सम्बन्ध नहीं रह गया है, जो मौन रहता है और उतने ही वस्त्रकी इच्छा रखता है जितनेसे लंगोटी और ओढ़नेका काम चल जाय; इसी प्रकार जितनेसे प्राणोंकी रक्षा हो सके उतना ही भोजन चाहता है; इस नियमसे गाँवमें निवास करनेवाले उस (संन्यासी) मुनिके लिये अरण्य पीछे समझा जाता है
yāvat prāṇābhisaṃdhānaṃ tāvad icchec ca bhojanam | tathāsya vasato grāme 'raṇyaṃ bhavati pṛṣṭhataḥ ||
ప్రాణధారణకు సరిపడేంత మాత్రమే ఆహారాన్ని కోరాలి; ఈ నియమంతో గ్రామంలో నివసించినా, అతనికి అరణ్యం వెనుకన ఉన్నట్లే—అతడు అంతరంగంలో వనవాసియే.
अद्टक उवाच
Educational Q&A
The verse teaches measured living and non-attachment: an ascetic should seek only the minimum food needed to preserve life, and by inner renunciation can remain ‘forest-dwelling’ in spirit even while living in a village.
Āṣṭaka is describing the discipline of a renunciant/muni—how he regulates desire and sustenance—emphasizing that true seclusion is an inner state, not merely a physical location.