Shloka 16
ययाति–अष्टक–प्रतर्दन संवादः | Yayāti’s Dialogue with Aṣṭaka and Pratardana on Merit, Gifts, and Ethical Restraint
ततश्न वायुभक्षो5भूत् संवत्सरमतन्द्रित: । तथा पज्चाग्निमध्ये च तपस्तेपे च वत्सरम्,तत्पश्चात् वे आलस्यरहित हो एक वर्षतक केवल वायु पीकर रहे। फिर एक वर्षतक पाँच अग्नियोंके बीचमें बैठकर तपस्या की
tataś ca vāyu-bhakṣo 'bhūt saṃvatsaram atandritaḥ | tathā pañcāgni-madhye ca tapas tepe ca vatsaram ||
వైశంపాయనుడు పలికెను— ఆ తరువాత అతడు ఆలస్యరహితుడై సంపూర్ణ ఒక సంవత్సరం వాయువే ఆహారంగా జీవించాడు. తదుపరి మరో సంవత్సరం పంచాగ్నుల మధ్య కూర్చొని ఘోర తపస్సు చేశాడు—ఆత్మనిగ్రహంతో తనను శుద్ధి చేసుకొని సంకల్పాన్ని బలపరచుటకు।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights tapas as disciplined endurance: overcoming laziness (atandrita) and voluntarily accepting hardship to purify the mind and strengthen commitment to dharma.
The narrator reports a sequence of extreme ascetic practices: first, living for a year on air alone, and next, performing austerities for a year while seated amid the five fires—signaling intensified spiritual effort.