Shloka 37
ययाति-देवयानी-शर्मिष्ठा विवादः — Śukra’s Curse and the Disclosure of Lineage
(उक्ताप्येवं भृशं क्रुद्धा मां गृह विजने वने । कूपे प्रक्षेपयामास प्रक्षिप्यैव गृहं ययौ ।।) मेरे ऐसा कहनेपर भी अत्यन्त क्रोधमें भरी हुई शर्मिष्ठाने उस निर्जन वनमें मुझे पकड़कर कुएँमें ढकेल दिया, उसके बाद वह अपने घर चली गयी। शुक्र उवाच स्तुवतो दुहिता न त्वं याचत: प्रतिगृह्नतः । अस्तोतुः स्तूयमानस्य दुहिता देवयान्यसि,शुक्राचार्यने कहा--देवयानी! तू स्तुति करनेवाले, भीख माँगनेवाले या दान लेनेवालेकी बेटी नहीं है। तू उस पवित्र ब्राह्मणकी पुत्री है, जो किसीकी स्तुति नहीं करता और जिसकी सब लोग स्तुति करते हैं
uktāpy evaṁ bhṛśaṁ kruddhā māṁ gṛhe vijane vane | kūpe prakṣepayāmāsa prakṣipyaiva gṛhaṁ yayau ||
śukra uvāca | stuvato duhitā na tvaṁ yācataḥ pratigṛhṇataḥ | astotuḥ stūyamānasya duhitā devayāny asi ||
నేను అలా చెప్పినప్పటికీ, తీవ్ర కోపంతో శర్మిష్ఠ ఆ నిర్జన వనంలో నన్ను పట్టుకొని బావిలోకి తోసివేసింది; తోసివేసి ఇంటికి వెళ్లిపోయింది। అప్పుడు శుక్రుడు అన్నాడు—“దేవయానీ! నీవు స్తుతించే వాడి, యాచించే వాడి లేదా దానాన్ని స్వీకరించే వాడి కుమార్తెవు కాదు. నీవు లాభార్థం ఎవ్వరినీ స్తుతించని, అందరూ స్తుతించే ఆ పవిత్ర బ్రాహ్మణుని కుమార్తెవు।”
शुक्र उवाच
Educational Q&A
Śukra asserts an ethical ideal of brahminical self-respect: one should not live by flattery, begging, or dependence on gifts for status. True honor comes from integrity—being worthy of praise rather than seeking advantage by praising others.
Śarmiṣṭhā, furious, throws Devayānī into a well in a lonely forest and returns home. Afterward, Devayānī’s father Śukra addresses her, emphasizing her noble lineage and the dignity expected of her as the daughter of a revered brāhmaṇa.