Shloka 55
Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)
जनमेजय! परम बुद्धिमान महाराज ययातिने इस प्रकार भोगोंकी नि:सारताका विचार करके बुद्धिके द्वारा मनको एकाग्र किया और पुत्रसे अपना बुढ़ापा वापस ले लिया ।। दत्त्वा च यौवन राजा पूरुं राज्येडभिषिच्य च | अतृप्त एव कामानां पूरुं पुत्रमुवाच ह,पूरुको उसकी जवानी लौटाकर राजाने उसे राज्यपर अभिषिक्त कर दिया और भोगोंसे अतृप्त रहकर ही अपने पुत्र पूरसे कहा--
Vaiśampāyana uvāca—Janamejaya! parama-buddhimān mahārāja Yayātir evaṃ bhogānāṃ niḥsāratāṃ vicārya buddhyā manasā ekāgratāṃ kṛtvā putrāt svāṃ jarāṃ pratyājahāra. Datvā ca yauvanaṃ rājā Pūruṃ rājye ’bhiṣicya ca, atṛpta eva kāmānāṃ Pūruṃ putram uvāca ha.
వైశంపాయనుడు పలికెను—ఓ జనమేజయా! పరమ బుద్ధిమంతుడైన మహారాజు యయాతి భోగాల నిస్సారతను విచారించి, బుద్ధిచేత మనసును ఏకాగ్రపరచి, కుమారుని నుండి తన వృద్ధాప్యాన్ని తిరిగి స్వీకరించాడు. ఆపై రాజు పూరుకు యౌవనాన్ని తిరిగి ఇచ్చి, అతనిని రాజ్యంపై అభిషేకించాడు. అయినా కోరికలలో తృప్తి పొందక యయాతి తన కుమారుడు పూరుతో ఇలా అన్నాడు—
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even after long indulgence, desire can remain unsated; therefore a wise person reflects on the futility of pleasures (bhogānāṃ niḥsāratā) and steadies the mind through discernment (buddhyā ekāgratā), recognizing that ethical clarity and inner mastery are superior to endless gratification.
Yayāti, after contemplating the emptiness of pleasures, reverses the earlier exchange of age and youth: he takes back his old age from his son, returns youth to Pūru, consecrates Pūru as king, and then—still driven by desire—speaks further to him.