Shloka 51
Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)
पृथिवी रत्नसम्पूर्णा हिरण्यं पशव: स्त्रिय: । नालमेकस्य तत् सर्वमिति मत्वा शमं व्रजेत्,'रत्नोंसे भरी हुई सारी पृथ्वी, संसारका सारा सुवर्ण, सारे पशु और सुन्दरी स्त्रियाँ किसी एक पुरुषको मिल जायँ, तो भी वे सब-के-सब उसके लिये पर्याप्त नहीं होंगे। वह और भी पाना चाहेगा। ऐसा समझकर शान्ति धारण करे--भोगेच्छाको दबा दे
pṛthivī ratnasampūrṇā hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ | nālam ekasya tat sarvam iti matvā śamaṃ vrajet ||
వైశంపాయనుడు పలికెను—రత్నసంపూర్ణమైన భూమి, బంగారం, పశువులు, సుందరీమణులు ఇవన్నీ ఒక్క మనిషికే లభించినా, అవి అతనికి తృప్తి కలిగించవు; అతడు మరింత కోరుతూనే ఉంటాడు. ఈ సత్యాన్ని గ్రహించి శాంతిని ఆశ్రయించాలి; భోగసంపాదనల పట్ల కోరికను నియంత్రించాలి.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Human desire is intrinsically insatiable: even total worldly wealth and pleasures cannot fully satisfy one person. Therefore, one should cultivate śama—inner calm and restraint—by checking the impulse to seek ever more enjoyment.
In Vaiśampāyana’s discourse, a moral reflection is offered within the Adi Parva’s didactic flow: the verse generalizes about the futility of limitless acquisition and urges the listener toward tranquility and self-mastery rather than escalating craving.