Previous Verse
Next Verse

Shloka 48

Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)

ययातिरपि पत्नीभ्यां दीर्घकालं विहृत्य च | विश्वाच्या सहितो रेमे पुनश्चैत्ररथे वने,उन्होंने अपनी दोनों पत्नियोंके साथ दीर्घकालतक विहार करके चैत्ररथ वनमें जाकर विश्वाची अप्सराके साथ रमण किया

yayātir api patnībhyāṁ dīrghakālaṁ vihṛtya ca | viśvācyā sahito reme punaś caitrarathe vane ||

వైశంపాయనుడు పలికెను— యయాతి తన రెండు భార్యలతో దీర్ఘకాలం విహరించి, మళ్లీ చైత్రరథ వనానికి వెళ్లి అక్కడ అప్సరసైన విశ్వాచితో ఆనందించాడు.

ययातिःYayati
ययातिः:
Karta
TypeNoun
Rootययाति
FormMasculine, Nominative, Singular
अपिalso/even
अपि:
TypeIndeclinable
Rootअपि
पत्नीभ्याम्with (his) two wives
पत्नीभ्याम्:
Karana
TypeNoun
Rootपत्नी
FormFeminine, Instrumental, Dual
दीर्घकालम्for a long time
दीर्घकालम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootदीर्घकाल
FormMasculine, Accusative, Singular
विहृत्यhaving sported/roamed (enjoyed)
विहृत्य:
TypeVerb
Rootवि + हृ (हृड्/हृ)
Formक्त्वा (absolutive/gerund)
and
:
TypeIndeclinable
Root
विश्वाच्याwith Viśvācī
विश्वाच्या:
Karana
TypeNoun
Rootविश्वाची
FormFeminine, Instrumental, Singular
सहितःtogether/accompanied
सहितः:
TypeAdjective
Rootसहित
FormMasculine, Nominative, Singular
रेमेenjoyed/sported (made love)
रेमे:
TypeVerb
Rootरम्
FormPerfect (Liṭ), 3rd, Singular, Ātmanepada
पुनःagain
पुनः:
TypeIndeclinable
Rootपुनः
चैत्ररथेin (the) Caitraratha
चैत्ररथे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootचैत्ररथ
FormNeuter, Locative, Singular
वनेin the forest
वने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootवन
FormNeuter, Locative, Singular

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
Y
Yayāti
V
Viśvācī
C
Caitraratha forest
T
two wives of Yayāti

Educational Q&A

The verse points to the recurring nature of sensual craving: even after long enjoyment, the mind may seek novelty again. In a Mahābhārata ethical frame, it cautions that unchecked kāma can pull a ruler away from restraint and dharma.

Yayāti has already spent a long time enjoying with his two wives; afterward he goes to the Caitraratha forest and enjoys again, this time in the company of the apsaras Viśvācī, as narrated by Vaiśampāyana.