Previous Verse
Next Verse

Shloka 18

Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)

अन्योन्यभेदात्‌ ते सर्वे विनेशुरिति नः श्रुतम्‌ पुरूरवास्ततो विद्वानिलायां समपद्यत,धन्यं यशस्यमायुष्यं कीर्तयिष्यामि तेडनघ । वैशम्पायनजी कहते हैं--निष्पाप जनमेजय! अब मैं दक्ष प्रजापति, वैवस्वत मनु, भरत, कुरु, पूर, अजमीढ, यादव, कौरव तथा भरतवंशियोंकी कुल-परम्पराका तुमसे वर्णन करूँगा। उनका कुल परम पवित्र, महान्‌ मंगलकारी तथा धन, यश और आयुकी प्राप्ति करानेवाला है परंतु आपसकी फूटके कारण वे सब-के-सब नष्ट हो गये, ऐसा हमने सुना है। तदनन्तर इलाके गर्भसे विद्वान पुरूरवाका जन्म हुआ

Vaiśampāyana uvāca— anyonyabhedāt te sarve vineśur iti naḥ śrutam | purūravās tato vidvān ilāyāṃ samapadyata | dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ kīrtayiṣyāmi te ’nagha |

వైశంపాయనుడు పలికెను—పరస్పర విభేదాల వల్ల వారు అందరూ నశించారని మేము విన్నాము. ఆ తరువాత ఇలాలోనుండి జ్ఞానవంతుడైన పురూరవుడు జన్మించాడు।

अन्योन्यmutual (of one another)
अन्योन्य:
Apadana
TypeAdjective
Rootअन्योन्य
FormNeuter, Genitive, Singular
भेदात्from division/dissension
भेदात्:
Apadana
TypeNoun
Rootभेद
FormMasculine, Ablative, Singular
तेthey
ते:
Karta
TypePronoun
Rootतद्
FormMasculine, Nominative, Plural
सर्वेall
सर्वे:
Karta
TypeAdjective
Rootसर्व
FormMasculine, Nominative, Plural
विनेशुःperished
विनेशुः:
Karta
TypeVerb
Rootवि-नश्
FormPerfect (Paroksha), Third, Plural, Parasmaipada
इतिthus/so (quotative)
इति:
Karma
TypeIndeclinable
Rootइति
नःof us / to us
नः:
Sampradana
TypePronoun
Rootअस्मद्
Form—, Genitive, Plural
श्रुतम्heard
श्रुतम्:
Karma
TypeVerb
Rootश्रु
FormPast passive participle (क्त), Neuter, Nominative, Singular
पुरूरवाःPurūravas
पुरूरवाः:
Karta
TypeNoun
Rootपुरूरवस्
FormMasculine, Nominative, Singular
ततःthen/thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः
विद्वान्wise/learned
विद्वान्:
Karta
TypeAdjective
Rootविद्वस्
FormMasculine, Nominative, Singular
इलायाम्in Ilā / in (the womb of) Ilā
इलायाम्:
Adhikarana
TypeNoun
Rootइला
FormFeminine, Locative, Singular
समपद्यतcame to be / was born / arose
समपद्यत:
Karta
TypeVerb
Rootसम्-आपद्
FormImperfect (लङ्), Third, Singular, Ātmanepada

वैशम्पायन उवाच

V
Vaiśampāyana
P
Purūravas
I
Ilā
J
Janamejaya

Educational Q&A

Even a lineage described as auspicious and prosperity-giving can be undone by internal division; the verse foregrounds the ethical warning that mutual dissension (anyonyabheda) leads to collective ruin.

Vaiśampāyana transitions into a genealogical account: he notes a tradition that earlier groups perished due to internal splits, then states that Purūravas was born of Ilā, and announces his intent to recount the blessed lineage to Janamejaya.