Shloka 11
Śukra’s Ultimatum and Devayānī’s Demand (शुक्र-प्रतिज्ञा तथा देवयानी-वर-याचना)
इन्द्रादीन् वीर्यसम्पन्नान् विवस्वन्तमथापि च । विवस्वत: सुतो जज्ञे यमो वैवस्वत: प्रभु:,धन्यं यशस्यमायुष्यं कीर्तयिष्यामि तेडनघ । वैशम्पायनजी कहते हैं--निष्पाप जनमेजय! अब मैं दक्ष प्रजापति, वैवस्वत मनु, भरत, कुरु, पूर, अजमीढ, यादव, कौरव तथा भरतवंशियोंकी कुल-परम्पराका तुमसे वर्णन करूँगा। उनका कुल परम पवित्र, महान् मंगलकारी तथा धन, यश और आयुकी प्राप्ति करानेवाला है मरीचिनन्दन कश्यपने अपनी तेरह पत्नियोंमेंसे जो सबसे बड़ी दक्ष-कन्या अदिति थीं, उनके गर्भसे इन्द्र आदि बारह आदित्योंको जन्म दिया, जो बड़े पराक्रमी थे। तदनन्तर उन्होंने अदितिसे ही विवस्वान्को उत्पन्न किया। विवस्वानके पुत्र यम हुए, जो वैवस्वत कहलाते हैं। वे समस्त प्राणियोंके नियन्ता हैं
vaiśampāyana uvāca | indrādīn vīryasampannān vivasvantam athāpi ca | vivasvataḥ suto jajñe yamo vaivasvataḥ prabhuḥ | dhanyaṃ yaśasyam āyuṣyaṃ kīrtayiṣyāmi te 'nagha |
వైశంపాయనుడు పలికెను—అదితి గర్భమున ఇంద్రాది పరాక్రమశాలులైన ఆదిత్యులు జన్మించిరి; ఆమె నుండే వివస్వానుడును జన్మించెను. వివస్వానుని పుత్రుడు యముడు; అతడు వైవస్వతుడని ప్రసిద్ధుడైన ప్రభువు. ఓ నిర్దోషి జనమేజయా, ధన్యమైన—సంపద, యశస్సు, దీర్ఘాయుష్షు ప్రసాదించే వంశపరంపరను నీకు నేను వర్ణించెదను.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage frames sacred genealogy as ethically meaningful: remembering and reciting righteous lineages is presented as auspicious—supporting prosperity, reputation, and longevity—while also grounding authority (prabhu) in cosmic descent and moral order (Yama as regulator).
Vaiśampāyana, addressing King Janamejaya, begins a genealogical account. He notes that Aditi bore Indra and the other powerful Ādityas, then Vivasvān; from Vivasvān was born Yama, called Vaivasvata, introduced as a lordly figure connected with governance of beings.