Shloka 86
अध्याय ७४: अक्रोध–क्षमा–निवासनीति
Chapter 74: Non-anger, Forbearance, and the Ethics of Residence
विक्रमेणौजसा चैव बलेन च समन्वित: । “यह सब जीवोंका दमन करता है, इसलिये “सर्वदमन” नामसे प्रसिद्ध हो।' तबसे उस कुमारका नाम सर्वदमन हो गया। वह पराक्रम, तेज और बलसे सम्पन्न था,सत्यक्षापि प्रवादो<यं यं॑ प्रवक्ष्यामि तेडनघ । निदर्शनार्थ न द्वेषाच्छुत्वा त॑ क्षन्तुमहसि अनघ! लोकमें एक कहावत प्रसिद्ध है और वह सत्य भी है, जिसे मैं दृष्टान्तके तौरपर आपसे कहूँगी; द्वेषफे कारण नहीं। अतः: उसे सुनकर क्षमा कीजियेगा
vikrameṇaujasā caiva balena ca samanvitaḥ | “yaḥ sarva-jīvān damayati, tasmāt ‘sarvadamana’ nāmnā prasiddho bhava” iti | tataḥ sa kumāraḥ sarvadamana iti nāma lebhe | sa parākrama-tejo-bala-sampannaḥ āsīt | satyam apy ayaṃ pravādo yaṃ pravakṣyāmi te ’nagha | nidarśanārthaṃ na dveṣāc chrutvā taṃ kṣantum arhasi |
ఆ కుమారుడు పరాక్రమం, తేజస్సు, బలంతో సమన్వితుడై ఉన్నాడు. అప్పుడు ఇలా ప్రకటించారు—“ఇతడు సమస్త జీవులను దమనము చేస్తాడు; కనుక ‘సర్వదమన’ అనే నామంతో ప్రసిద్ధి పొందుగాక.” అప్పటినుంచి ఆ బాలుడు ‘సర్వదమన’గా పిలువబడెను; శౌర్య-కాంతి-శక్తులతో పరిపూర్ణుడు. తరువాత (వక్త) చెప్పింది—“అనఘా! లోకంలో ఒక సామెత ప్రసిద్ధం, అది సత్యమూ; నేను దాన్ని ద్వేషంతో కాదు, కేవలం దృష్టాంతార్థంగా నీకు చెబుతున్నాను. విని క్షమించాలి.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Power and excellence are acknowledged, but speech about others should be framed ethically: even a true proverb should be offered only as an illustration and without malice, with an explicit request for forgiveness if it may offend.
A child renowned for subduing others is formally given the name ‘Sarvadamana’ because of his ability to restrain all beings; immediately after, the speaker introduces a well-known saying, emphasizing it is told as an example rather than from hostility.