Shloka 33
वंशानुकीर्तनम् — Genealogical Recitation from Dakṣa to Yayāti and the Establishment of the Paurava Line
तदनन्तर नरश्रेष्ठ दुष्यन्तने अत्यन्त उत्तम गुणोंसे सम्पन्न कश्यपगोत्रीय महर्षि तपोधन कण्वका, जिनके तेजका वाणीद्दारा वर्णन नहीं किया जा सकता था, दर्शन करनेके लिये कुबेरके चैत्ररथवनके समान मनोहर उस महान् वनमें प्रवेश किया, जहाँ मतवाले मयूर अपनी केकाध्वनि फैला रहे थे। वहाँ पहुँचकर नरेशने रथ, घोड़े, हाथी और पैदलोंसे भरी हुई अपनी चतुरंगिणी सेनाको उस तपोवनके किनारे ठहरा दिया और कहा-- ॥| ३०-- ३२ || मुनि विरजसं द्रष्ट गमिष्यामि तपोधनम् । काश्यपं स्थीयतामत्र यावदागमनं मम,'सेनापति! और सैनिको! मैं रजोगुणरहित तपस्वी महर्षि कश्यपनन्दन कण्वका दर्शन करनेके लिये उनके आश्रममें जाऊँगा। जबतक मैं वहाँसे लौट न आऊँ, तबतक तुमलोग यहीं ठहरो'
tadanantara naraśreṣṭha duṣyantena atyanta-uttama-guṇaiḥ sampannaḥ kāśyapagotrīyo maharṣiḥ tapodhanaḥ kaṇvaḥ, yasya tejaso vāṇyā varṇanaṃ na śakyate, darśanārthaṃ kubera-caitraratha-vanavat manohare tasmin mahā-vane praviśya, yatra mattā mayūrāḥ kekādhvaniṃ vitanvanti sma. tatra prāpya nareśaḥ ratha-aśva-gaja-pādātibhiḥ paripūrṇāṃ svāṃ caturaṅgiṇīṃ senāṃ tasya tapovanasyānte sthāpayām āsa, uvāca ca— “muniṃ virajasaṃ draṣṭuṃ gamiṣyāmi tapodhanam; kāśyapaṃ sthīyatām atra yāvad āgamanaṃ mama.”
ఆ తరువాత, నరశ్రేష్ఠుడైన రాజు దుష్యంతుడు కుబేరుని చైత్రరథవనమువలె మనోహరమైన ఆ మహావనములో ప్రవేశించెను; అక్కడ మత్తమయూరులు తమ కేకాధ్వనిని వ్యాపింపజేస్తుండిరి. అక్కడ కాశ్యపగోత్రసంభవుడై, పరమగుణసంపన్నుడై, వాక్కుతో వర్ణించలేని తేజస్సు కల తపోధన మహర్షి కణ్వుడు నివసించుచుండెను. అక్కడికి చేరిన రాజు రథాలు, అశ్వాలు, గజాలు, పదాతులతో కూడిన తన చతురంగిణీ సేనను తపోవన అంచున నిలిపి సేనాపతితో ఇలా పలికెను—“రజస్సు లేని తపస్వి, కాశ్యపపుత్రుడైన మహర్షి కణ్వుని దర్శించుటకు నేను ఆశ్రమమునకు వెళ్తున్నాను; నేను తిరిగి వచ్చేవరకు మీరు ఇక్కడే నిలిచి ఉండండి.”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
A king, even with military power at hand, approaches a sage with humility and restraint—keeping the army outside the hermitage. The passage highlights dharma in kingship: honoring spiritual authority, maintaining purity of sacred spaces, and exercising self-control.
Duṣyanta enters a beautiful forest to seek an audience with the sage Kaṇva. He halts his fourfold army at the edge of the hermitage-forest and instructs his commander and soldiers to wait while he goes in to meet the ‘dustless’ ascetic.