Shloka 42
Aṃśāvataraṇa-kathana (Catalog of Divine/Asuric Portions in Human Births) — Chapter 61
अर्जुन पुरुषव्याप्रं स्थिरात्मानं गुणैर्युतम् । (धैर्यात् सत्याच्च धर्माच्च विजयाच्चाधिकप्रिय: । अर्जुनो क्रातरं ज्येष्ठ॑ नात्यवर्तत जातुचित् ।।) स वै संवत्सरं पूर्ण मासं चैक॑ वने वसन्,इस तरह सब पाण्डवोंने समूची पृथ्वीको अपने वशमें कर लिया। वे पाँचों भाई सूर्यके समान तेजस्वी थे और आकाशकमें नित्य उदित होनेवाले सूर्य तो प्रकाशित थे ही; इस तरह सत्यपराक्रमी पाण्डवोंके होनेसे यह पृथ्वी मानो छः सूर्योसे प्रकाशित होनेवाली बन गयी। तदनन्तर कोई निमित्त बन जानेके कारण सत्यपराक्रमी तेजस्वी धर्मराज युधिष्ठिरने अपने प्राणोंसे भी अत्यन्त प्रिय, स्थिर-बुद्धि तथा सदगुणयुक्त भाई नरश्रेष्ठ सव्यसाची अर्जुनको वनमें भेज दिया। अर्जुन अपने धैर्य, सत्य, धर्म और विजयशीलताके कारण भाइयोंको अधिक प्रिय थे। उन्होंने अपने बड़े भाईकी आज्ञाका कभी उल्लंघन नहीं किया था। वे पूरे बारह वर्ष और एक मासतक वनमें रहे
vaiśaṃpāyana uvāca |
arjunaṃ puruṣavyāghraṃ sthirātmānaṃ guṇair yutam |
dhairyāt satyāc ca dharmāc ca vijayāc cādhikapriyaḥ |
arjuno bhrātaraṃ jyeṣṭhaṃ nātyavartata jātucit ||
sa vai saṃvatsaraṃ pūrṇaṃ māsaṃ caikaṃ vane vasan |
అర్జునుడు నరశ్రేష్ఠుడు—స్థిరమనస్సు గలవాడు, గుణసంపన్నుడు. ధైర్యం, సత్యం, ధర్మం, విజయశీలత వలన అతడు అన్నదమ్ములకు అత్యంత ప్రియుడు. జ్యేష్ఠభ్రాత ఆజ్ఞను అతడు ఎప్పుడూ అతిక్రమించలేదు. ఈ విధంగా అతడు ఒక పూర్తి సంవత్సరం మరియు మరొక నెల వనంలో నివసించెను.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights ethical excellence expressed through character: Arjuna’s steadfastness, truthfulness, and commitment to dharma are shown not only in battle but in disciplined obedience to rightful authority—he does not transgress his elder brother’s command.
Vaiśaṃpāyana describes Arjuna as the most beloved among the brothers due to his virtues and victories, and states that he never disobeyed his eldest brother. Consequently, he lives in the forest for a specified period (a full year and an additional month), indicating an episode of being sent away due to some circumstance.