Shloka 20
Aṃśāvataraṇa-kathana (Catalog of Divine/Asuric Portions in Human Births) — Chapter 61
ततः सम्प्राप्प कौन्तेया नगरं वारणावतम्,धृतराष्ट्रकी आज्ञासे शत्रुओंका दमन करनेवाले कुन्तीकुमार महात्मा पाण्डव वारणावत नगरमें आकर लाक्षागृहमें अपनी माताके साथ रहने लगे। पुरोचनसे सुरक्षित हो सदा सजग रहकर उन्होंने एक वर्षतक वहाँ निवास किया। फिर विदुरकी प्रेरणा (विदुरके भेजे हुए आदमियों)-से पाण्डवोंने एक सुरंग खुदवायी। तत्पश्चात् वे शत्रुसंतापी पाण्डव उस लाक्षागृहमें आग लगा पुरोचनको दग्ध करके भयसे व्याकुल हो मातासहित सुरंगद्वारा वहाँसे निकल भागे
tataḥ samprāpya kaunteyā nagaraṁ vāraṇāvatam, dhṛtarāṣṭrasya ājñayā śatrūṇāṁ damana-karaṇe vāraṇāvate nagare āgatāḥ kuntī-kumārā mahātmānaḥ pāṇḍavāḥ lākṣāgṛhe mātṛ-saha vāsaṁ cakruḥ | purocanena surakṣitāḥ sadā sajagāḥ san teṣāṁ tatra saṁvatsaram ekaṁ nivāsaḥ abhavat | tataḥ vidurasya preraṇayā (vidurena preṣitaiḥ puruṣaiḥ) pāṇḍavaiḥ ekā suraṅgā khanitā | tataḥ te śatru-santāpinaḥ pāṇḍavāḥ tasmin lākṣāgṛhe agniṁ prajvālya purocanaṁ dagdhvā bhayākulāḥ mātṛ-saha suraṅga-dvāreṇa tato niṣkramya palāyitāḥ |
ఆపై ధృతరాష్ట్ర ఆజ్ఞచేత కౌంతేయులు వారణావత నగరానికి చేరారు. శత్రుదమనంలో నిమగ్నులైన మహాత్మ పాండవులు తమ తల్లితో కలిసి లాక్షాగృహంలో నివసించసాగారు. పురోచన ‘రక్షణ’లో ఉన్నప్పటికీ వారు ఎల్లప్పుడూ అప్రమత్తంగా ఉండి ఒక సంవత్సరం అక్కడే గడిపారు. తరువాత విదురుని ప్రేరణతో (అతడు పంపిన మనుషుల ద్వారా) పాండవులు ఒక సొరంగం తవ్వించారు. ఆపై శత్రుసంతాపకులైన పాండవులు లాక్షాగృహానికి నిప్పు పెట్టి పురోచనను దహించి, భయంతో కలవరపడుతూ తల్లితో కలిసి సొరంగమార్గంగా అక్కడి నుంచి తప్పించుకున్నారు.
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The passage highlights dharmic prudence under threat: when faced with covert injustice, the righteous may employ vigilance, secrecy, and strategic escape to preserve life and uphold a larger moral order. Vidura’s discreet counsel models ethical statecraft—protecting the vulnerable without openly provoking greater harm.
The Pāṇḍavas, sent to Vāraṇāvata under Dhṛtarāṣṭra’s order, live in the lac-house while staying alert under Purocana’s watch. With Vidura’s help they dig a tunnel, then set the lac-house on fire, Purocana perishes in the blaze, and the Pāṇḍavas flee with Kuntī through the tunnel.