Previous Verse
Next Verse

Shloka 10

सर्पसत्रे हुतानां नागानां नामपरिगणनम् | Enumeration of Nāgas Consumed in the Sarpasatra Fire

उच्चावचाक्ष बहवो नानावर्णा विषोल्बणा: । घोराश्न॒ परिघप्रख्या दन्‍न्दशूका महाबला: । प्रपेतुरग्नावुरगा मातृवाग्दण्डपीडिता:,भयंकर विषवाले छोटे-बड़े अनेक रंगके बहु-संख्यक सर्प, जो देखनेमें भयानक, परिघके समान मोटे, अकारण ही डँस लेनेवाले और अत्यन्त शक्तिशाली थे, अपनी माताके शापसे पीड़ित होकर स्वयं ही आगमें पड़ रहे थे

Janamejaya uvāca |

Uccāvacākṣā bahavo nānāvarṇā viṣolbaṇāḥ |

Ghorāś ca parighaprakhyā daṃdaśūkā mahābalāḥ |

Prapetur agnāv uragā mātṛvāgdaṇḍapīḍitāḥ ||

జనమేజయుడు పలికెను— చిన్నా పెద్దా, నానావర్ణములైన, ఘోరవిషసంపన్నమైన, చూడగానే భయంకరమైన, పరీఘమువలె దట్టమైన, దంషించుటకు సిద్ధమైన, మహాబలముగల అనేక ఉరగములు—తమ మాత శాపరూప వాక్దండముచే పీడింపబడి—తామే అగ్నిలో పడుచుండిరి.

उच्चावचाःof various sizes (high and low)
उच्चावचाः:
Karta
TypeAdjective
Rootउच्चावच
FormMasculine, Nominative, Plural
बहवःmany
बहवः:
Karta
TypeAdjective
Rootबहु
FormMasculine, Nominative, Plural
नानावर्णाःof many colors
नानावर्णाः:
Karta
TypeAdjective
Rootनानावर्ण
FormMasculine, Nominative, Plural
विषोल्बणाःfierce with poison / highly venomous
विषोल्बणाः:
Karta
TypeAdjective
Rootविषोल्बण
FormMasculine, Nominative, Plural
घोराःterrible
घोराः:
Karta
TypeAdjective
Rootघोर
FormMasculine, Nominative, Plural
अश्नवःserpents (a class/name)
अश्नवः:
Karta
TypeNoun
Rootअश्नु
FormMasculine, Nominative, Plural
परिघप्रख्याःlike a bar/club (thick as an iron bar)
परिघप्रख्याः:
Karta
TypeAdjective
Rootपरिघप्रख्य
FormMasculine, Nominative, Plural
दन्दशूकाःsnakes
दन्दशूकाः:
Karta
TypeNoun
Rootदन्दशूक
FormMasculine, Nominative, Plural
महाबलाःvery powerful
महाबलाः:
Karta
TypeAdjective
Rootमहाबल
FormMasculine, Nominative, Plural
प्रपेतुःfell / leapt down
प्रपेतुः:
TypeVerb
Rootप्र-√पत्
FormPerfect (Paroksha), Third, Plural, Parasmaipada
अग्नौinto/in the fire
अग्नौ:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअग्नि
FormMasculine, Locative, Singular
उरगाःserpents
उरगाः:
Karta
TypeNoun
Rootउरग
FormMasculine, Nominative, Plural
मातृवाक्दण्डपीडिताःafflicted by the punishment of their mother's word (curse)
मातृवाक्दण्डपीडिताः:
Karta
TypeAdjective
Rootमातृवाक्दण्डपीडित
FormMasculine, Nominative, Plural

जनमेजय उवाच

J
Janamejaya
S
serpents (uragāḥ/daṃdaśūkāḥ)
F
fire (agni)
M
mother (mātṛ) — as the source of the curse

Educational Q&A

The verse highlights the moral weight of speech: a curse (vāk-daṇḍa) can operate like an inexorable force, driving even powerful beings toward destruction. It underscores accountability for words and the karmic consequences that follow harmful utterances.

Janamejaya describes multicolored, terrifying, highly venomous and powerful serpents plunging into the sacrificial fire, compelled by the affliction of their mother’s curse—an image of the snake clan being drawn into fiery destruction.