Shloka 20
Ādi Parva, Adhyāya 47 — Janamejaya’s Sarpa-satra: Vow, Preparation, and the Onset of the Serpent Offering
Devanagari script
इति निश्चित्य मनसा जरत्कारुर्भुजड़मा । तमृषिं दीप्ततपसं शयानमनलोपमम्,मन-ही-मन ऐसा निश्चय करके मीठे वचन बोलनेवाली नागकन्या जरत्कारुने वहाँ सोते हुए अग्निके समान तेजस्वी एवं तीव्र तपस्वी महर्षिसे मधुरवाणीमें यों कहा--“महाभाग! उठिये, सूर्यदेव अस्ताचलको जा रहे हैं
Translation
మనసులో ఇలా నిర్ణయించుకొని, మధురంగా పలికే నాగకన్య జరత్కారు అక్కడ నిద్రిస్తున్న అగ్నిసమాన తేజస్సుతో, తీవ్రమైన తపస్సుగల మహర్షిని మృదువాణితో ఇలా పలికింది— “మహాభాగ! లేవండి, సూర్యదేవుడు అస్తాచలానికి చేరుచున్నాడు.”
Word by Word
इतिthus
इति:
TypeIndeclinable
Rootइति
निश्चित्यhaving ascertained/decided
निश्चित्य:
TypeVerb
Rootनि√चि
Formक्त्वा (absolutive/gerund), कर्तरि
मनसाwith the mind
मनसा:
Karana
TypeNoun
Rootमनस्
Formneuter, instrumental, singular
जरत्कारुःJaratkāru (the Nāga maiden)
जरत्कारुः:
Karta
TypeNoun
Rootजरत्कारु
Formfeminine, nominative, singular
भुजङ्गमाserpent-maiden (Nāgī)
भुजङ्गमा:
Karta
TypeNoun
Rootभुजङ्गमा
Formfeminine, nominative, singular
तम्him
तम्:
Karma
TypePronoun
Rootतद्
Formmasculine, accusative, singular
ऋषिम्sage
ऋषिम्:
Karma
TypeNoun
Rootऋषि
Formmasculine, accusative, singular
दीप्ततपसम्of blazing austerity
दीप्ततपसम्:
Karma
TypeAdjective
Rootदीप्त-तपस्
Formmasculine, accusative, singular
शयानम्lying down, sleeping
शयानम्:
Karma
TypeVerb
Rootशी
Formशानच् (present active participle), masculine, accusative, singular
अनलोपमम्comparable to fire
अनलोपमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootअनल-उपम
Formmasculine, accusative, singular
Speaker
तक्षक उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes