Shloka 11
अध्याय ३५ — वासुकिचिन्ता-शमनम्
Vāsuki’s Anxiety and Brahmā’s Confirmation
नागोंमें सबसे पहले शेषजी प्रकट हुए हैं। तदनन्तर वासुकि, ऐरावत, तक्षक, कर्कोटक, धनंजय, कालिय, मणिनाग, आपूरण, पिंजरक, एलापत्र, वामन, नील, अनील, कल्माष, शबल, आर्यक, उग्रक, कलशपोतक, सुमनाख्य, दधिमुख, विमलपिण्डक, आप्त, कर्कोटक (द्वितीय), शंख, वालिशिख, निष्टानक, हेमगुह, नहुष, पिंगल, बाह्कर्ण, हस्तिपद, मुद्गरपिण्डक, कम्बल, अश्वतर, कालीयक, वृत्त, संवर्तक, पद्म (प्रथम), पद्म (द्वितीय), शंखमुख, कूष्माण्डक, क्षेमक, पिण्डारक, करवीर, पुष्पदंष्ट, बिल्वक, बिल्वपाण्डुर, मूषकाद, शंखशिरा, पूर्णभद्र, हरिद्रक, अपराजित, ज्योतिक, श्रीवह, कौरव्य, धृतराष्ट्र, पराक्रमी शंखपिण्ड, विरजा, सुबाहु, वीर्यवान् शालिपिण्ड, हस्तिपिण्ड, पिठरक, सुमुख, कौणपाशन, कुठर, कुंजर, प्रभाकर, कुमुद, कुमुदाक्ष, तित्तिरे, हलिक, महानाग कर्दम, बहुमूलक, कर्कर, अकर्कर, कुण्डोदर और महोदर--ये नाग उत्पन्न हुए
śaunaka uvāca | nāgeṣu sarvaprathamaṃ śeṣaḥ prādurabhavat | tadanantaraṃ vāsukiḥ airāvataḥ takṣakaḥ karkoṭakaḥ dhanaṃjayaḥ kāliyaḥ maṇināgaḥ āpūraṇaḥ piñjarakaḥ elāpatraḥ vāmanaḥ nīlaḥ anīlaḥ kalmāṣaḥ śabalaḥ āryakaḥ ugrakaḥ kalaśapotakaḥ sumanākhyaḥ dadhimukhaḥ vimalapiṇḍakaḥ āptaḥ karkoṭakaḥ (dvitīyaḥ) śaṅkhaḥ vāliśikhaḥ niṣṭānakaḥ hemaguhāḥ nahuṣaḥ piṅgalaḥ bāhkarṇaḥ hastipadaḥ mudgarapiṇḍakaḥ kambalaḥ aśvataraḥ kālīyakaḥ vṛttaḥ saṃvartakaḥ padmaḥ (prathamaḥ) padmaḥ (dvitīyaḥ) śaṅkhamukhaḥ kūṣmāṇḍakaḥ kṣemakaḥ piṇḍārakaḥ karavīraḥ puṣpadaṃṣṭraḥ bilvakaḥ bilvapāṇḍuraḥ mūṣakādaḥ śaṅkhaśirāḥ pūrṇabhadraḥ haridrakaḥ aparājitaḥ jyotikaḥ śrīvahaḥ kauravyaḥ dhṛtarāṣṭraḥ parākramaśaṅkhapiṇḍaḥ virajā subāhuḥ vīryavān śālīpiṇḍaḥ hastipiṇḍaḥ piṭharakaḥ sumukhaḥ kauṇapāśanaḥ kuṭharaḥ kuñjaraḥ prabhākaraḥ kumudaḥ kumudākṣaḥ tittireḥ halikaḥ mahānāgaḥ kardamaḥ bahumūlakaḥ karkaraḥ akarkaraḥ kuṇḍodaraḥ mahodaraḥ—ete nāgā utpannāḥ ||
శౌనకుడు పలికెను—నాగులలో మొదట శేషుడు ప్రాదుర్భవించాడు—అని వినబడింది. ఆపై వాసుకి, ఐరావత, తక్షక, కర్కోటక, ధనంజయ, కాలియ, మణినాగ, ఆపూరణ, పింజరక, ఎలాపత్ర, వామన, నీల, అనీల, కల్మాష, శబల, ఆర్యక, ఉగ్రక, కలశపోతక, సుమనాఖ్య, దధిముఖ, విమలపిణ్డక, ఆప్త, రెండవ కర్కోటక, శంఖ, వాలిశిఖ, నిష్టానక, హేమగుహ, నహుష, పింగల, బాహుకర్ణ, హస్తిపద, ముద్గరపిణ్డక, కంబల, అశ్వతర, కాళీయక, వృత్త, సంవర్తక, పద్మ (ఇద్దరు), శంఖముఖ, కూష్మాండక, క్షేమక, పిణ్డారక, కరవీర, పుష్పదంష్ట్ర, బిల్వక, బిల్వపాండుర, మూషకాద, శంఖశిరా, పూర్ణభద్ర, హరిద్రక, అపరాజిత, జ్యోతిక, శ్రీవహ, కౌరవ్య, ధృతరాష్ట్ర, పరాక్రమి శంఖపిణ్డ, విరజా, సుబాహు, వీర్యవంతుడు శాలిపిణ్డ, హస్తిపిణ్డ, పిఠరక, సుముఖ, కౌణపాశన, కుఠర, కుంజర, ప్రభాకర, కుముద, కుముదాక్ష, తిత్తిరే, హలిక, మహానాగ కర్దమ, బహుమూలక, కర్కర, అకర్కర, కుండోదర, మహోదర—ఈ నాగులు జన్మించారు.
शौनक उवाच
Educational Q&A
The verse models the Itihāsa method of grounding dharma and cosmic order in remembered lineages: by carefully naming beings and their succession, the text frames the world as structured, interconnected, and accountable through ancestry and affiliation.
Śaunaka enumerates the principal Nāgas, stating that Śeṣa appeared first and then listing many other serpent-beings who were born thereafter—part of the Adi Parva’s broader genealogical cataloguing.