Shloka 144
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
एवं स्तुवन्नपि नागान् यदा ते कुण्डले नालभत तदापश्यत् स्त्रियौ तन्त्रे अधिरोप्य सुवेमे पर्ट वयन्त्यौ । तस्मिंस्तन्त्रे कृष्णा: सिताश्न तन्तवश्नक्र चापश्यद् द्वादशारं षड्भि: कुमारै: परिवर्त्यमानं पुरुषं चापश्यदश्वंं च दर्शनीयम्,इस प्रकार नागोंकी स्तुति करते रहनेपर भी जब वे उन दोनों कुण्डलोंको प्राप्त न कर सके, तब उन्हें वहाँ दो स्त्रियाँ दिखायी दीं, जो सुन्दर करघेपर रखकर सूतके तानेमें वस्त्र बुन रही थीं, उस तानेमें उत्तंक मुनिने काले और सफेद दो प्रकारके सूत और बारह अरोंका एक चक्र भी देखा, जिसे छः कुमार घुमा रहे थे। वहीं एक श्रेष्ठ पुरुष भी दिखायी दिये। जिनके साथ एक दर्शनीय अश्व भी था। उत्तंकने इन मन्त्रतुल्य श्लोकोंद्वारा उनकी स्तुति की --
evaṁ stuvann api nāgān yadā te kuṇḍale nālabhat tadāpaśyat striyau tantre adhiropya suvemē paṭaṁ vayantyau | tasmiṁs tantre kṛṣṇāḥ sitāś ca tantavaś ca apaśyad dvādaśāraṁ ṣaḍbhiḥ kumāraiḥ parivartyamānaṁ cakraṁ ca apaśyat | puruṣaṁ cāpaśyad aśvaṁ ca darśanīyam |
నాగులను స్తుతిస్తూ ఉన్నప్పటికీ అతడు ఆ రెండు కుండలాలను పొందలేకపోయినప్పుడు, అక్కడ ఒక సుందరమైన మగ్గంపై తానాన్ని అమర్చి వస్త్రం నేస్తున్న ఇద్దరు స్త్రీలను చూశాడు. ఆ తానంలో నలుపు, తెలుపు—రెండు రకాల దారాలను చూశాడు; అలాగే పన్నెండు అంచులు గల ఒక చక్రాన్ని చూశాడు, దానిని ఆరు కుమారులు తిప్పుతున్నారు. అక్కడే ఒక శ్రేష్ఠ పురుషుడిని కూడా చూశాడు; అతనితో పాటు చూడముచ్చటైన ఒక అశ్వం ఉంది. అప్పుడు ఉత్తంకుడు మంత్రసమానమైన శ్లోకాలతో వారిని స్తుతించాడు।
राम उवाच
Educational Q&A
The passage frames Uttaṅka’s quest within a larger cosmic order: the loom, the black-and-white threads, and the twelve-spoked wheel suggest an underlying structure (often read as time and the regulated movement of the world) that governs outcomes beyond mere effort. Ethical perseverance is affirmed, but success is shown to depend on alignment with a deeper dharmic and cosmic rhythm.
Uttaṅka, still unable to recover the two earrings despite praising the Nāgas, receives a visionary scene: two women weave on a loom; within the warp appear black and white threads and a twelve-spoked wheel turned by six youths; he also sees a distinguished Person accompanied by a beautiful horse. He then offers praise to these figures in mantra-like verses.