Shloka 111
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
स तामुवाचैते कुण्डले गुर्वर्थ मे भिक्षिते दातुरमहसीति । सा प्रीता तेन तस्य सद्भावेन पात्रमयमनतिक्रमणीयश्नेति मत्वा ते कुण्डलेडवमुच्यास्मै प्रायच्छदाह तक्षको नागराज: सुभशं प्रार्थयत्यप्रमत्तो नेतुमरहसीति,उत्तंकने महारानीसे कहा--'देवि! मैंने गुरुक लिये आपके दोनों कुण्डलोंकी याचना की है। वे ही मुझे दे दें।” महारानी उत्तंकके उस सद्भाव (गुरुभक्ति)-से बहुत प्रसन्न हुईं। उन्होंने यह सोचकर कि ये सुपात्र ब्राह्मण हैं, इन्हें निराश नहीं लौटाना चाहिये/--अपने दोनों कुण्डल स्वयं उतारकर उन्हें दे दिये और उनसे कहा--“ब्रह्मन! नागराज तक्षक इन कुण्डलोंको पानेके लिये बहुत प्रयत्नशील हैं। अतः आपको सावधान होकर इन्हें ले जाना चाहिये!
sa tām uvāca—ete kuṇḍale gurv-arthaṃ me bhikṣite dātum arhasi iti | sā prītā tena tasya sad-bhāvena pātram ayam anatikramaṇīyaḥ iti matvā te kuṇḍale udvamuccyāsmai prāyacchad āha—takṣako nāgarājaḥ subhṛśaṃ prārthayaty apramatto netum arhasi iti |
ఉత్తంకుడు ఆమెతో అన్నాడు—“దేవి, గురువునిమిత్తం నేను మీ ఈ రెండు కుండలాలను భిక్షగా కోరుతున్నాను; దయచేసి నాకు దానమివ్వండి.” అతని సద్భావం, గురుభక్తి చూసి రాణి ఆనందించింది. ఇతడు యోగ్యుడు, నిరాశగా పంపకూడదు అని భావించి, ఆమె స్వయంగా కుండలాలను తీసి అతనికి ఇచ్చి ఇలా చెప్పింది—“బ్రాహ్మణా, నాగరాజు తక్షకుడు ఈ కుండలాల కోసం తీవ్రంగా ప్రయత్నిస్తున్నాడు; కాబట్టి అప్రమత్తంగా వీటిని తీసుకెళ్లాలి.”
राम उवाच
Educational Q&A
Sincere devotion to one’s teacher (guru-artha) and integrity make a person ‘pātra’ (worthy), eliciting rightful generosity; yet dharma also requires apramāda—careful vigilance—when carrying a righteous duty through real-world dangers.
Uttanka requests the queen’s earrings as a guru-related offering. Moved by his sincerity, she gives them, but warns him that the Nāga-king Takṣaka is actively trying to obtain them, so he must guard them carefully.