Shloka 109
Ādi-parva Adhyāya 3 — Janamejaya’s Rite, Dhaumya’s Parīkṣā, and Uttanka’s Kuṇḍala Quest (सर्पसत्रप्रस्तावना–गुरुपरीक्षा–उत्तङ्कोपाख्यान)
अथोत्तड़कस्तं तथेत्युक्त्वा प्राइ़मुख उपविश्य सुप्रक्षालितपाणिपादवदनो निःशब्दाभिरफेनाभिरनुष्णाभि्वद्गताभिरद्धिस्त्रि.. पीत्वा द्विः परिमृज्य खान्यद्धिरुपस्पृश्य चान्त:पुरं प्रविवेश,तत्पश्चात् उत्तंक राजासे “ठीक है” ऐसा कहकर हाथ, पैर और मुँह भलीभाँति धोकर पूर्वाभिमुख हो आसनपर बैठे और हृदयतक पहुँचनेयोग्य शब्द तथा फेनसे रहित शीतल जलके द्वारा तीन बार आचमन करके उन्होंने दो बार अँगूठेके मूल भागसे मुख पोंछा और नेत्र, नासिका आदि इन्द्रिय-गोलकोंका जलसहित अंगुलियोंद्वारा स्पर्श करके अन्तःपुरमें प्रवेश किया
athottadakas taṃ tathety uktvā prāṅmukha upaviśya suprakṣālitapāṇipādavadano niḥśabdābhir aphēnābhir anuṣṇābhir udakābhir āhṛdibhir adbhis triḥ pītvā dviḥ parimṛjya khāny adbhir upaspṛśya cāntaḥpuraṃ praviveśa | tatpaścāt uttanka rājāse “ṭhīk hai” iti uktvā hasta-pādayoḥ mukhaṃ ca bhalībhānti dhotvā pūrvābhimukha āsanopaviṣṭaḥ hṛdaya-tak pahuṃcane-yogya śabda tathā phena-se rahita śītala jala ke dvārā trir ācamana kṛtvā dviḥ aṅguṣṭha-mūlena mukhaṃ parimṛjya netra-nāsikādy indriya-golakān jala-sahita aṅgulībhiḥ spṛṣṭvā antaḥpure praviśati
అప్పుడు ఉత్తంకుడు “అలాగే” అని చెప్పి చేతులు, పాదాలు, ముఖం శుభ్రంగా కడిగి, తూర్పు ముఖంగా కూర్చున్నాడు. నిశ్శబ్దంగా, నురుగు లేకుండా, చల్లని నీటితో—హృదయ ప్రాంతం వరకు చేరేలా—మూడుసార్లు ఆచమనం చేశాడు. బొటనవేలు మూలంతో రెండుసార్లు నోరు తుడిచాడు; నీరు తడిసిన వేళ్లతో కన్నులు, ముక్కు మొదలైన ఇంద్రియ-రంధ్రాలను స్పర్శించి, అనంతరం అంతఃపురంలో ప్రవేశించాడు.
राम उवाच
Educational Q&A
The verse highlights disciplined purity and restraint: before entering a private/sacred space, one should cleanse the body, perform ācamana quietly and correctly, and thereby cultivate inner composure alongside outward cleanliness.
Uttadaka agrees (“so be it”), sits facing east, washes hands/feet/face, performs ācamana three times with cool, foamless, silent water, wipes his mouth, ritually touches the sense-openings with water, and then enters the inner apartments.