Shloka 38
दीप्तोर्ध्वकेश: पिड्क्ष: पिबन् प्राणभूतां वसाम् । तां स कृष्णार्जुनकृतां सुधां प्राप्प हुताशन:,कृष्णमशभ्युद्यतास्त्रं च नादं मुमुचुरुल्बणम् | उन्होंने उस जलते हुए वनको और मारनेके लिये अस्त्र उठाये हुए श्रीकृष्ण तथा अर्जुनको देखा। उत्पात और आर्तनादके शब्दसे उस वनमें खड़े हुए वे सभी प्राणी संत्रस्त- से हो उठे थे। उस वनको अनेक प्रकारसे दग्ध होते देख और अस्त्र उठाये हुए श्रीकृष्णपर दृष्टि डाल भयानक आर्तनाद करने लगे
dīptordhvakeśaḥ piṅkṣaḥ piban prāṇabhūtāṁ vasām | tāṁ sa kṛṣṇārjunakṛtāṁ sudhāṁ prāpya hutāśanaḥ, kṛṣṇam abhyudyatāstraṁ ca nādaṁ mumucur ulbaṇam |
వైశంపాయనుడు చెప్పెను—జ్వాలలు పైకి ఎగసి కేశాల్లా నిలిచినవాడై, పింగళవర్ణుడై, జీవుల ప్రాణస్వరూపమైన కొవ్వును త్రాగుతూ హుతాశనుడు, కృష్ణార్జునులు సిద్ధం చేసిన ఆ ‘సుధ’ను పొందెను. ఇక సంహారార్థం ఆయుధం ఎత్తిన శ్రీకృష్ణుని (అర్జునునితో కూడ) చూసి, అరణ్యంలో నిలిచిన ప్రాణులు అపశకునాలూ ఆర్తనాదాలూ కలిగించిన భయంతో ఘోరంగా కేకలు వేశారు. అరణ్యం అనేక విధాలుగా మండిపోతుండటం చూసి, ఆయుధోద్ధతుడైన కృష్ణునిపై దృష్టి నిలిపి, వారు భయంతో కరుణగా విలపించారు।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights the ethical tension between divine-sanctioned action and the suffering it causes: Agni’s ‘consumption’ is framed as a sacrificial fulfillment aided by Kṛṣṇa and Arjuna, yet the terror and cries of living beings foreground the karmic and moral weight of violence even when undertaken for a larger cosmic purpose.
Agni, blazing and voracious, begins consuming the forest as if it were nectar supplied by Kṛṣṇa and Arjuna. The forest-dwellers, seeing the conflagration and Kṛṣṇa (and Arjuna) with weapons raised to prevent escape, become panic-stricken and emit dreadful cries amid ominous disturbances.