Shloka 2
Adhyāya 196: Droṇa’s Conciliatory Counsel and Karṇa’s Suspicion of Counsel (मन्त्र-नय-विवादः)
ततो यमो दीक्षितस्तत्र राजन् नामारयत् कंचिदपि प्रजानाम् | ततः प्रजास्ता बहुला बभूवु: कालातिपातान्मरणप्रहीणा:,राजन! उस यज्ञकी दीक्षा लेनेके कारण यमराजने मानवप्रजाकी मृत्युका काम बंद कर रखा था। इस प्रकार मृत्युका नियत समय बीत जानेसे सारी प्रजा अमर होकर दिनों-दिन बढ़ने लगी। धीरे-धीरे उसकी संख्या बहुत बढ़ गयी
tato yamo dīkṣitas tatra rājan nāmarayat kañcid api prajānām | tataḥ prajāstā bahulā babhūvuḥ kālātipātān maraṇaprahīṇāḥ ||
అనంతరం, ఓ రాజా! ఆ యజ్ఞదీక్షలో ఉన్న యముడు ప్రజలలో ఎవ్వరినీ మరణింపజేయలేదు. అట్లుగా మరణానికి నియతకాలము గడిచిపోవడంతో ప్రజలు మరణరహితులై, దినదినమూ విస్తారంగా పెరుగసాగిరి।
व्यास उवाच
Educational Q&A
The verse highlights that even a temporary suspension of a cosmic function (death), when tied to ritual consecration and dharmic constraints, disrupts balance: without mortality, population swells unchecked. It implies that dharma includes maintaining cosmic order, not merely individual benefit.
Vyāsa tells the king that Yama, while under dīkṣā for a sacrificial context, refrained from taking any lives. As the destined times of death passed unused, people effectively became deathless and their numbers increased greatly.