Shloka 44
देवसत्रे मृत्युनिरोधः, पूर्वेन्द्राणां मानुषावतरणम्, द्रौपदी-वरकथनम्
Suspension of Death at the Devasatra; Former Indras’ Human Descent; Draupadī’s Boon Etiology
अनागच्छत्सु पुत्रेषु भैक्षकालेडभिगच्छति । धार्तराष्ट्रहता न स्युर्विज्ञाय कुरुपुज्वा:,वे ऐसे लगते थे, जैसे पूर्णमासी तिथिको मेघोंकी घटासे निकलकर चन्द्रमा और सूर्य प्रकाशित हो रहे हों। इधर भिक्षाका समय बीत जानेपर भी जब पुत्र नहीं लौटे, तब उनकी माता कुन्तीदेवी स्नेहवश अनेक प्रकारकी चिन्ताओंमें डूबकर उनके विनाशकी आशंका करने लगीं--“कहीं ऐसा तो नहीं हुआ कि धृतराष्ट्रके पुत्रोंने कुरुश्रेष्ठ पाण्डवोंको पहचानकर उनकी हत्या कर डाली हो? अथवा दृढ़तापूर्वक वैरभावको मनमें रखनेवाले महाभयंकर मायावी राक्षसोंने तो मेरे बच्चोंको नहीं मार डाला? क्या महात्मा व्यासके भी निश्चित मतके विपरीत कोई बात हो गयी?”
anāgacchatsu putreṣu bhaikṣakāle ’bhigacchati | dhārtarāṣṭrahatā na syur vijñāya kuru-puṅgavāḥ ||
వైశంపాయనుడు పలికెను— భిక్షాకాలము వచ్చినప్పటికీ కుమారులు తిరిగి రాకపోవడంతో, మాతృస్నేహముచే ఆవరించబడిన కుంతి అనేక విధాలైన చింతలలో మునిగి వారి వినాశమును భయపడసాగెను— “ధృతరాష్ట్రుని కుమారులు కురు శ్రేష్ఠులైన పాండవులను గుర్తించి హతమార్చివుండరా?”
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
The verse highlights how adharma can arise within one’s own family: when rivalry dominates, even recognizing a kinsman may lead to violence. It also portrays the ethical weight of a mother’s protective concern, anticipating the larger collapse of kinship duties that culminates in the Kurukṣetra war.
As the time for alms passes and her sons have not returned, Kuntī becomes fearful. She suspects that Dhṛtarāṣṭra’s sons (the Kauravas) may have recognized the Pāṇḍavas and killed them, expressing foreboding about hostile intent within the Kuru family.