Previous Verse
Next Verse

Shloka 4

द्रौपदी-स्वयंवर-प्रारम्भः

Commencement of Draupadī’s Svayaṃvara

अकामयतृ त॑ याज्यार्थे विश्वामित्र: प्रतापवान्‌ । स तु राजा महात्मानं॑ वासिष्ठमृषिसत्तमम्‌,प्रतापी विश्वामित्र उन्हें अपना यजमान बनाना चाहते थे। राजा कल्माषपाद युद्धमें कभी पराजित नहीं होते थे। उस दिन वे भूख-प्याससे पीड़ित थे और ऐसे तंग रास्तेपर आ पहुँचे थे, जहाँ एक ही आदमी आ-जा सकता था। वहाँ आनेपर उन्होंने देखा, सामनेकी ओससे मुनिश्रेष्ठ महामना वसिष्ठकुमार आ रहे हैं

akāmayata taṁ yājyārthe viśvāmitraḥ pratāpavān | sa tu rājā mahātmānaṁ vāsiṣṭham ṛṣisattamam |

ప్రతాపవంతుడైన విశ్వామిత్రుడు యజ్ఞార్థం అతనిని యజమానునిగా చేయదలచెను. అయితే రాజు మహాత్ముడైన ఋషిశ్రేష్ఠ వసిష్ఠుని ఆశ్రయించెను—ఇక్కడే రాజశక్తి, తపశ్శక్తి మధ్య వైరం మొలకెత్తెను.

अकामयत्desired, wished
अकामयत्:
Karta
TypeVerb
Rootकाम् (धातु)
Formलङ् (Imperfect), 3, Singular, परस्मैपदम्
तंhim
तं:
Karma
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
याज्य-अर्थेfor the purpose of being (his) sacrificer/priest
याज्य-अर्थे:
Adhikarana
TypeNoun
Rootअर्थ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Locative, Singular
विश्वामित्रःVishvamitra
विश्वामित्रः:
Karta
TypeNoun
Rootविश्वामित्र (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
प्रतापवान्mighty, powerful
प्रतापवान्:
Karta
TypeAdjective
Rootप्रतापवत् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
सःhe
सः:
Karta
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
तुbut, however
तु:
TypeIndeclinable
Rootतु (निपात)
राजाthe king
राजा:
Karta
TypeNoun
Rootराजन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Nominative, Singular
महात्मानम्the great-souled
महात्मानम्:
Karma
TypeAdjective
Rootमहात्मन् (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
वासिष्ठम्Vasishtha
वासिष्ठम्:
Karma
TypeNoun
Rootवासिष्ठ (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular
ऋषि-सत्तमम्best of sages
ऋषि-सत्तमम्:
Karma
TypeAdjective
Rootसत्तम (प्रातिपदिक)
FormMasculine, Accusative, Singular

गन्धर्व उवाच

V
Viśvāmitra
V
Vasiṣṭha
K
King (rājā, unnamed in this pāda as given)

Educational Q&A

Ritual and social authority are not secured merely by power; dharma requires honoring rightful spiritual precedence and exercising restraint in seeking religious legitimacy.

Viśvāmitra seeks to secure a priestly role for sacrificial purposes, while the king turns toward Vasiṣṭha, the foremost sage—setting up a conflict over who holds legitimate ritual authority.