Shloka 7
Kuntī–Brāhmaṇa Saṃvāda on Atithi-dharma and Crisis Strategy (Ādi Parva 149)
कक्षघ्न: शिशिरघ्नक्षु महाकक्षे बिलौकस: । न हन्तीत्येवमात्मानं यो रक्षति स जीवति,“(तुमसे विदुरजीने कहा था--) 'घास-फ़ूस तथा सूखे वृक्षोंके जंगलको जलानेवाली और सर्दीको नष्ट कर देनेवाली आग विशाल वनमें फैल जानेपर भी बिलमें रहनेवाले चूहे आदि जन्तुओंको नहीं जला सकती। यों समझकर जो अपनी रक्षाका उपाय करता है, वही जीवित रहता है”
kakṣaghnaḥ śiśiraghnaś ca mahākakṣe bilaukasaḥ | na hantīty evam ātmānaṃ yo rakṣati sa jīvati ||
వైశంపాయనుడు చెప్పెను—“అగ్ని గడ్డి, ఎండు కట్టెలను దహించును; శిశిరాన్ని కూడా తొలగించును. అయినా అది మహావనమంతా వ్యాపించినా బిళ్లల్లో నివసించే జీవులను దహించలేడు. ‘ఇది నన్ను చంపదు’ అని తెలుసుకొని తన రక్షణకు ఉపాయం చేసుకొనువాడే జీవించును।” ఈ మాట వివేకపూర్వక ఆత్మరక్షణను బోధిస్తుంది।
वैशम्पायन उवाच
Educational Q&A
Even when danger is powerful and widespread (like a forest fire), one who anticipates it and takes practical protective measures—seeking shelter, acting with foresight—can survive. The verse promotes nīti: intelligent self-guarding rather than fatalism.
Vaiśampāyana cites a proverbial illustration: fire devastates the forest but cannot reach creatures hidden in burrows. In context, it functions as counsel (associated in the received tradition with Vidura’s advice) that timely precautions and strategic refuge preserve life amid looming calamity.