Shloka 4
Ādi-parva Adhyāya 141: Bhīma–Hiḍimba Confrontation and Protective Discourse
Devanagari script
ततो विदिततवेद्यात्मा पाण्डवानां हिते रत: । पलायने मतिं चक्रे कुन्त्या: पुत्र: सहानघ:,विदुरजीने मन-ही-मन जाननेयोग्य सभी बातें जान लीं। वे सदा पाण्डवोंके हितमें संलग्न रहते थे, अतः निष्पाप विदुरने यही निश्चय किया कि कुन्ती अपने पुत्रोंके साथ यहाँसे भाग जाय
Translation
అప్పుడు సమస్త విషయాలను గ్రహించిన, పాండవుల హితంలో నిమగ్నుడైన నిర్దోషి విదురుడు—కుంతి తన కుమారులతో కలిసి ఇక్కడి నుండి పారిపోవాలని నిర్ణయించెను.
Word by Word
ततःthen, thereafter
ततः:
Adhikarana
TypeIndeclinable
Rootततः (तद्-प्रातिपदिकात् अव्यय)
Formavyaya
विदिततवेद्यात्माone whose mind/self had known what was to be known
विदिततवेद्यात्मा:
Karta
TypeAdjective
Rootविदित-तवेद्य-आत्मन् (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
पाण्डवानाम्of the Pandavas
पाण्डवानाम्:
Sampradana
TypeNoun
Rootपाण्डव (प्रातिपदिक)
Formmasculine, genitive, plural
हितेin (their) welfare/benefit
हिते:
Adhikarana
TypeNoun
Rootहित (प्रातिपदिक)
Formneuter, locative, singular
रतःengaged, devoted
रतः:
Karta
TypeAdjective
Rootरत (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
पलायनेin flight/escape
पलायने:
Adhikarana
TypeNoun
Rootपलायन (प्रातिपदिक)
Formneuter, locative, singular
मतिम्intention, resolve
मतिम्:
Karma
TypeNoun
Rootमति (प्रातिपदिक)
Formfeminine, accusative, singular
चक्रेmade, formed (a resolve)
चक्रे:
TypeVerb
Rootकृ (धातु)
Formperfect (liṭ), 3rd person, singular, parasmaipada (classical usage)
कुन्त्याःof Kunti
कुन्त्याः:
Sampradana
TypeNoun
Rootकुन्ती (प्रातिपदिक)
Formfeminine, genitive, singular
पुत्रःson
पुत्रः:
Karta
TypeNoun
Rootपुत्र (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
सहtogether with
सह:
Karana
TypeIndeclinable
Rootसह (अव्यय)
Formavyaya
अनघःsinless, blameless
अनघः:
Karta
TypeAdjective
Rootअनघ (प्रातिपदिक)
Formmasculine, nominative, singular
Speaker
वैशम्पायन उवाच
Character Dynamics
Dharma Sankata (Moral Dilemma)
War Context
Verse Rasa (Emotional Essence)
Philosophical Teaching
Political Layer
Geographic Context
Meter (Chandas)
Sandhi Notes